Bu 40 günlük süreçte Internet dünyasında birçok tartışma, yorum ve öneriler yapıldı; yeni uzantıların nasıl kullanılması gerektiği tartışıldı. Birçok uzman öncelikle yeni uzantıların şu anda var olan tekelci sistemi değiştirmesi gerektiğini, domain piyasasının başlangıçtan beri satış hakkının sahibi büyük oyunculara çok kar getirdiğini vurguladılar. Fakat asıl ilginç gelişme .web uzantısı üzerinde yaşandı. Domain kaydı yapan Network Solutions'ın da sahibi olan Afilias'ın .web uzantısını önermesi aynı öneriyi yapan Image Online Design'ı kızdırdı. Uzun süredir .web konusunda girişim yapan ve bu girişimiyle tanınan IOD, ICANN'nin ciddi ve adil davranması halinde kazananın kesinlikle kendileri olacağını iddia etti. .web uzantısı 1 hafta gündemde kaldı fakat sonunda iki şirket boşuna ağız dalaşı yapmış oldu, çünkü kabul edilen alan adları arasında zaten .web yoktu.

Yeni uzantılar getirdikleri heyecanın yanında birçok tartışmaya da ilk günden yol açtı. Memnuniyetini bildirenlerin yanı sıra içinde konsey üyelerinin de bulunduğu birçok kişi yeni kararları eleştirdi. Öne çıkan şikayet ise bazı uzantıların gereksiz olduğu üzerineydi.

Fakat en azından yeni uzantılar bu alanda oluşan tekeli kırmış oldu çünkü her uzantının sorumluluğu öneriyi yapan gruba ait.

Şimdi yeni uzantıları tek tek inceleyelim:
.biz: Bu uzantı toplantıda kabul edilen ilk uzantı oldu. Gerçi birden fazla grup .biz önerisi yapmıştı. Ama konsey, bir ABD ve Avustralya ortaklığı olan JVTeam'i seçti. Ortak hareket eden iki şirket de zaten domain kaydı üzerine çalışıyorlardı. Konsey bu ikilinin güçlü bir aday olduğunu ve vizyonunu en açıkça ortaya koyduklarını, bu nedenle de .biz uzantısı için JVTeam'in 'kazanan' olduğunu açıkladı. Bu arada yeri gelmişken belirtmekte fayda var, son karar öncesi birçok grupla Internet üzerinde canlı görüşme yapıldı ve şirketler ellerinden geldiğince iyi bir sunum yapmaya çalıştılar. Bu uzantının kendine .com bulamayan şirketler için ideal olacağı ve bu nedenle de yeni uzantılar arasında en yararlısı olacağı açık. Ayrıca doğrudan tüketiciye değil üreticiden üreticiye ticaret yapan şirketler (B2B) de business uzantısına ilgi gösterebilir.

.info: İçinde Network Solutions, Register, Tucows gibi dev girişimlerin bulunduğu 19 üyeli Afilias konsorsiyumunu sevindiren tek teklifleri .info oldu. Birkaç grup tarafından önerilen info gözde olmaya aday bir uzantı. İdeal kullanımı kar amacı gütmeden bazı ürün ve hizmetleri ya da şehirleri, kültürleri tanıtması. Mesela bir şarkıcının hayranının şarkıcı için açacağı siteye böyle bir uzantı alması uygun düşebilir. Şu ana kadar kısıtlamasız pazarlanacak yani .com gibi isteyene verilmesi kesin olan 2 uzantı .biz ve .info.

.name: Kolayca tahmin edileceği gibi bu uzantı insanların kendi isimlerini kaydetmesi ve kullanması. Öneri Britanyalı şirketlerin oluşturduğu Global Name Registry tarafından yapılmıştı. İlerde, insanların birbirine web'den bulacağı günler gelirse belki de arkadaşımızın adını yazıp sonra da .name ekleyeceğiz ve ona ulaşacağız. Teklif sahibi grup zaten kişisel siteleri ve e-mail adreslerini öne çıkararak teklifini kabul ettirdi.

Geri kalan 4 uzantı ise aynı Türkiye'de olduğu gibi kısıtlı kayıt imkanı olması muhtemel uzantılar.
.museum: Museum Domain Management Association tüm dünyada kendisine yetki veren birçok müze adına bu teklifi yaptı. MDMA yeni kurulmuş, kar amacı gütmeyen br organizasyon. Kurucular arasında Uluslararası Müzeler Konseyi ve J.P. Getty Trust yer alıyor. Bu karar .aero ile birlikte fazla hoş karşılanmayan bir seçimdi. Dünyanın önde gelen müzelerinin zaten kendilerine uygun adresleri kullanmakta olduğu, yedi tercihin ikisinin böyle kullanılmasının gereksiz olduğunu savunanlar ICANN'yi sorumsuzlukla suçladı.

.aero: Bu uzantıyı öneren Belçikalı bir telekomünikasyon grubu olan "Uluslararası Havacılık Haberleşme Topluluğu" SITA idi. Uzantı kuşkusuz spesifik bir alan uzantısı. Sektörün talebine cevap verebilecek olsa da kullanım alanı çok sınırlı. Zaten öneriyi veren grup kar beklemediği için fazla yorum yapılması gerekmeyen bir uzantı.

.pro: Kendi kendini açıklayan profesyonel uzantısı büyük olasılıkla kurumlara değil kişilere hitap edecek. Doktorlar, avukatlar, sporcular, vb. bu uzantıyı tercih edebilir. Bu sene başında Dublin'de kurulan, sahibi Register.com ve Virtual Internet gibi önde gelen firmalar olan genç şirket kuşkusuz karar sonucunda en karlı çıkanlardan biri. En azından .org'a yakın bir talep çekmesi bekleniyor. Çünkü .com'u elde edemeyen bazı kurumlar ayrıca profesyonel hobi, spor, vb. klüpler .pro'ye yönelebilir.

.coop: Kooperatiflerin ilgisini çekmesi beklenen bu uzantı yeni 7 alan adı arasında .biz'den sonra .info ile beraber 2.lik için mücadele edecek gibi. Öneriyi Milli Kooperatif İş Ortaklığı NCBA yapmıştı. Ortaklık tüm dünyada yaklaşık 750 bin kooperatifi temsil ediyor.

Uzantıları açıklarken öneri sahibi kurumlara bu kadar yer vermemin nedeni eğer son aşamada onaylanırlarsa çok karlı kurumlara dönüşecekleri gerçeği. Yeni ekonomide güç kazanacakları ve değerlerini katlayacakları bir gerçek. Ayrıca yabancı borsalarla ilgilenenlerin ilgi göstermesi gereken bu şirketler web adı satarak büyük karlar elde edebilirler. Diğer yandan kar amacı gütmeden teklif veren ve kazanan gruplar da önemli bir gelir kazanma şansı yakalamış oldular.

Daha önce sözü geçen .web'in kabul edilmeme nedeni ise 5 yıldır IDO'nun ileriye yatırım yaparak bu uzantıyı pazarlaması ama yeteri kadar sağlam ve güvenilir bir çözüm önerememesiydi. Bu konuda daha güçlü olan Afilias ise IDO'nun bu uzantıyla olan ilişkisi nedeniyle seçilemedi. Bu uzantının sonraki yıllarda yine görüşüleceği bildirildi.

Tüm bunların yanında bir engel de politikacılar oluşturdu. ABD Kongresi'nin 2 üyesi çok sert bir üslupla ICANN Konseyi'ni sorgulayan bir mektup hazırladı. Üyeler ICANN'nin ne kadar dürüst ve tarafsız karar aldığının araştırılmasını, bu sonuçla bazı çıkar gruplarının oluşup oluşmadığı ve yine tekelleşme tehlikesinin varolup olmadığının incelenmesi istediklerini belirttiler. Mektuba imza atan Edward Markey "ICANN'nin yeni üyelerinin oy hakkı bulunmuyor, ayrıca herkesin kabul edeceği üzere seçim şeffaf olmayan bir ortamda yapıldı. Biz, Ticaret Bakanlığı'nın kararı durdurmasını, incelemenin uzmanlar tarafından yapılıp kamuoyuna açık bir duyuru yapılmasını istiyoruz, tüm bunlar rekabetçi bir ortam için gereklidir" dedi. Bu sözlerin üzerine iyice derinleşen tartışmada adını açıklamayan bir diğer kongre üyesi ise mektubu hazırlayanların kendi çıkar ilişkileri nedeniyle sonuçtan memnun olmadığını ve böyle bir mektubu kaleme aldıklarını öne sürdü. Yani Türkiye'de alışık olduğumuz karşılıklı suçlamalar bu konuda baş göstermiş oldu.

Bu kazancı bugüne kadar çok iyi büyüten Network Solutions (NSI) sadece domain kaydı yapmada değil, tüm adreslerin veri tabanını da tutmada tek sorumluydu. Bu duruma açıklık kazandırmak için ICANN göreve geldikten bir süre sonra, 1998'de bir ihale açtı. Ama VeriSign tarafından Mart ayında 20 milyar $ karşılığı satın alınan Network Solutions bu ihaleyi de kazandı. NSI domain başına 6 $ ödeme teklifi ile kayıtları kontrol etme hakkını sürdürdü. Her ne kadar bugün domain kaydı yapan 10'dan fazla kuruluş olsa da tüm web adreslerinin veri tabanını -ki bunu 'registry' diye adlandırabiliriz- elinde tutan NSI, domain kaydını yapan şirket kim olursa olsun her yeni web adresi için 6 $ dolar kazanıyor. Sadece .com ile biten uzantıların sayısının son tahminlere göre 20 milyonu geçtiğini düşünürsek NSI'nın karının büyüklüğünü anlayabiliriz.

İşte bu büyük kar birçok şirket tarafından hoş karşılanmıyor ve ICANN'nin aslında küçük şirketleri fazla göz önünde tutmadığı iddia ediliyor. Her ne kadar dev Afilias konsorsiyumu sadece bir uzantı kazansa da örneğin Register.com Afilias ile birlikteliğinin dışında .pro önerisini veren grubun içerisinde de yer alıyordu. Bu da zaten en karlı kayıt şirketlerinden biri olan Register.com'u daha da zengin hale getirecek gibi. Karardan hemen sonra birçok analist ICANN'nin "zengini daha çok zengin ettiğini" öne sürdü. Register.com'un yanında diğer örnekler de .biz uzantısını kazanan JVTeam ve .name önerisi kabul edilen Mameplanet.com. Örneğin JvTeam konsorsiyumunda Kuzey Amerika'nın tüm telefon veritabınını kontrol eden NeuStar ve Asya-Pasifik grubunun en büyük kayıt şirketi Melbourne IT bulunuyor. Ama tüm bunlara karşılık ICANN'den Vinton Cerf "Son kararlarımızla masaya yeni kayıt edicileri de koyduk, artık gerçek bir rekabet oluşacak, iddialara kesinlikle katılmıyorum" dedi.

ICANN tüm bu yeni oluşum sürecinde çok sorunlu anlar yaşadı. Zaten kendilerine daha karlı ve uygun ortamlar oluşturmak isteyen şirketler yıllardır site adresleri, uzantıları, vb. için mahkemelerde çabalıyorlardı. En son .biz uzantısının açıklanmasıyla 'Economic Solutions' adlı bir şirket ICANN'ye dava açarak bunun çok kafa karıştırıcı bir uzantı olduğunu, yıllardır pazarladıkları -Belize'ye ait olan- .bz ülke kodunun haksız rekabetle karşılaşacağını savundu. Ama davayı kaybettiler ve .bz'ye olan ilgi iyice azalacak gibi görünüyor.

Bir ilginç görüş de e-iş yorumcularından geldi: "Ne kadar fazla domain uzantısı olursa o kadar kavga olur." Yorumcular her yeni uzantının birçokları için yeni hile yolları ve bir anlamda 'Internet gecekonduculuğu' şansı doğurduğunu vurguluyor. Bu da bir diğer doğru tespit. Her geçen gün web adresleri satın alınıyor, yanlış bir şekilde kullanılıyor ya da başkalarına daha yüksek fiyatlara satılıyor. Akla gelen ilk örnek de geçen sene business.com'un 7,5 milyon $ gibi rekor bir fiyata el değiştirmesiydi. Satışı yapanlar gerçekten şanslı çünkü bundan sonra .com'a olan talep az da olsa çok da olsa kesinlikle azalacak. Bir anlamda bu uzantının parıltısı azalacak. Ve öbür yandan bu yeni uzantılar arasından öne çıkacak olanın pazarlama haklarını elinde bulunduranlar ise büyük karlara geçecekler. Biraz önce verdiğim 20 milyon .com sitesi hatırlanırsa sadece siber gecekonduculuk değil aynı zamanda telif hakları ve yanlış bilgilendirme sorunlarının da ne kadar büyük olduğu kolayca anlaşılacaktır. Zaten tüm bu nedenlere dayanarak yeni uzantılar eklenmesi kararı alan ICANN, eğer yeni uzantılar başarılı olursa ve Internet biraz daha dürüst bir ortama dönüşürse çok geçmeden yeni uzantılar kabul edeceğini de karar sonrası basın toplantısında vurguladı.

Böylece istedikleri Internet adreslerini isim kaydettiremeyen kişi ve kurumlar artık kendilerine bir web kimliği oluşturabilecekler. NSI'ya karşı taze bir rekabet oluşmuş olacak ve büyük olasılıkla kullanıcı karlı çıkmış olacak.
Ama altını çizmekte yarar var ki tüm bu uzantılar önce ABD Ticaret Bakanlığı'na sunulacak ve ancak onaylanırsa tüm bu yazı bir anlam kazanmış olacak...

Tüm bu alan adı karmaşalarından tabii bizim de ders çıkarmamız gerek. Öncelikle uzantıların şimdiki sayısında kalmayacağı ve gelecekte yenilerin ekleneceğini unutmamalıyız. Şimdi kazanamayanlar mutlaka iyimser olmalı ve çalışmalarına devam etmeli. Önde gelen Türk firmaları da keşke bu yarışın içinde olsalar ve ilginç teklifler sunabilseler. Çünkü bir alan adını pazarlamak kimsenin geri çeviremeyeceği oranda büyük bir kar etme şansı demek. Hele günde binlerce yeni web adresinin kaydedildiği bir ortamda...