Ama o hafta her zaman aldığımız iki tane gazetenin içinde ne de birinin seyahat ekinde Bamtur ilanı görmemiştik. Ben ofisten eve bir tane Habertürk getirmiştim. Habertürk’te Bamtur ilanını görüp bayrama 3-4 hafta kala ödememizi yaptık, yerimizi ayırttık.

Pasaportlar, vize evrakları, vs. acentaya teslim edildi, bayrama bir hafta kala, “artık biraz hazırlık yapabiliriz” diye düşünerek programı incelemeye başladık. Kalacağımız belirtilen otellerin web sitelerine bile girdim, bir tanesinde “Otelimiz kapalıdır, sizi şehrimizdeki diğer otellere davet ederiz” gibi bir ifade vardı. Ben de bayramdan hemen önceki Pazartesi günü Bamtur’u arayıp bundan haberlerinin olup olmadığını sormak istedim. Ama çağrı merkezinde 10 dakikada kimseye ulaşamadan hat düşüyordu her seferinde. Ve ertesi gün, turu aldığımız acenta mı bizi aradı, biz mi bir şey sormak için aradık tam hatırlamıyorum, turların iptal olduğunu öğrendik!

Zaten bazı gazetelere de haber düşmüştü. Söylenecek o kadar şey var ki aslında…

Bravo Habertürk!
Gazetelerde Bamtur yetkililerinin ifadeleri, Türkiye Seyahat Acentaları Birliği’ni suçlar içerikte idi. TÜRSAB, Bamtur’daki kötü gidişat nedeniyle bazı yetkileri kısıtlamış ve de ilanlarının yayınlarının durdurulması yönünde karar bildirmiş. Meğerse o nedenle biz diğer gazetelerde ilan görmemişiz. Habertürk gibi bir kurumun bundan haberdar olmaması beklenemez. Peki Habertürk’ün bu uyarıya rağmen neden ilan yayınladığını tahmin ediyorsunuz değil mi?! Yazık, işte etik değerler bazen işletmecilik ve günü kurtarma zihniyetinin çok gerisinde kalıyor…

Bravo Bamtur!
Tabii asıl suçlu Bamtur… Evet Mısır’daki gelişmelerden pek çok firma olumsuz etkilendi ama yatağını ayağına göre uzatamayana turizm şirketleri Türkiye’ye yakışmıyor artık! Asya Tur’un kapanışı dün gibi aklımda, sonra da gördüğümüz “Asyam Tur onla alakalı mı” diye düşünmüştük.

Bir şirket çok büyük finansal sıkıntılar yaşayabilir, riskleri öngöremeyebilir, belki gerçekten TÜRSAB’ın ilan yasağı ve diğer kararları onları daha fazla paket tur satışı yapamayıp maddi olarak zorda bırakmıştır.

Fakat biz müşterilerine turların iptal olduğunu, sadece birkaç gün kala, o da acenta üzerinden aktarmak kabul edilebilir bir şey değil.

Bunun dışında ödemeleri hala iade etmemesine rağmen, “iadelere başladık, iade almayan çok az müşterimiz kaldı” diye demeç vermek, hatta iş ortaklarını ve hatta TÜRSAB’ı bu yönde yanlış bilgilendirmek çok daha büyük ayıp.

Hele bu mesajı atmak… Söyleyecek söz bulamıyorum:
“Kurban bayramı döneminde Mısır, Yunanistan, İtalya gibi ülkelerde doğal afetler ve halk ayaklanmaları olabilecegi ve olası bir olumsuz hareketlenmenin karşısında B planı gerçekleştirmek için yeterli operasyonel gücümüzün olamayacağı endişesi ile Kurban bayramı dönemine denk gelen riskli gördügümüz turlara ait toplam 1100 kişinin rezervasyonları yönetim kurulumuzun aldığı karar doğrultusunda iptal edilmiştir. Misafirlerimizin firmamıza ödemiş olduğu tur bedellerinin iadeleri müşterilerimizin kredi kartlarına hızlı bir şekilde gerçekleştirilmiştir.”

Doğal afet, halk ayaklanmalarından bizi korumak için turlar iptal edilmiş… Dalga geçiliyor sanırım bizlerle!

Ne Yapılabilir?
Eğer Bamtur mağduru iseniz, öncelikle ödeme yaptığınızda imzaladığınız evraklar tam mı kontrol edin. Voucher denebilecek, birkaç sayfalık sözleşme, ödediğiniz miktarı gösteren bir sayfa elinizde yoksa acentadan temin edin.

Bunun ardından her kafadan farklı ses çıkıyor. Bamtur acentaları, kredi kartı ile ödeme yapanların bankaya faks ile işlem iade dilekçesi göndermesini, TÜRSAB (0212 259 84 04) ise böyle bir dilekçe örneğini noter vasıtası ile bankanıza göndermenizi tavsiye ediyor. TÜRSAB kapsamlı bir dilekçe örneğini tarafınıza e-posta ile iletebilir. Bana yazarsanız ben de size TÜRSAB’ın bana gönderdiği dilekçe örneğini iletebilirim.

Bunun dışında hatırladığım kadarı ile 10 Avro tutan seyahat sigortanızı yaptırmış olmalısınız yine acentaya ödeme yaparken. Ergo Sigorta (444 0 466) hasar tespiti ve tur bedelini kişi başı 1500 Avro’ya kadar karşılamak için araştırmalara başladı, ama her bir mağdurun kendilerine başvurmak zorunda olduğunu belirtiyor.

Lütfen Ergo temsilcileri ile konuşun, kargo ile veya elden evraklarınızı iletin. Sadece voucher, seyahat evrakları, ödeme imzası değil, kredi kartının işlem dökümü veya nasıl ödediyseniz onun makbuzunu iletin. Ergo, tüm mağdurlar başvurmadan hasar tespitini sonuçlandırmanın mümkün olmadığını bana iletti. Bu süre aylar, hatta yıllar anlamına gelebilir!

Güncelleme: Ocak ayının sonlarına doğru, benim turun ödemesini tek çekim olarak yaptığım Garanti Bankası kredi kartıma, banka tarafımdan itirazımın kabul edilmesi sonucu, artı bakiye şeklinde iade yapıldı. Kredi kartı borcunu ödediğim hesabıma TL olarak nakit iade değil, prosedür gereği kredi kartına artı bakiye tanımlanıyor diye tahmin ediyorum.

Kara mizah
Tüm bunlar kara mizah gibi adeta… Bamtur’dan hala iade alamadık, ve bu süreç daha da gecikirse daha geniş kapsamlı girişimlerde bulunmamız gerekecektir. Bir an önce tur satın alanların aranıp bilgilendirilmesi gerekiyor.

Burada Bamtur sorumluluk üstlenmiyorsa TÜRSAB’ın da devreye girmesi gerekiyor. Gelişmeler oldukça burada da yazıyı güncelleyeceğim.

Son olarak biraz da kendi halime gülüp moral depolamaya çalışalım. Bamtur’un gönderdiği, doğal afet… falan dediği e-postada Bamtur’un Türkiye merkezli tek cruise firması olduğu belirtilerek mesaj bitirilmiş. Evet, bu durumda bir kez daha kontrolsüz, plansız agresif büyümenin sonuçlarıyla karşı karşıyayız.

Balkondan baktığımızda genelde şilepler, balıkçılar, yük gemileri, kalabalık bir manzara görürüz. Komşumuz bir ayı aşkın süredir bu dev yolcu gemisini gözlemlemiş, “bu gemi buralarda kalakaldı” demiş. Bu arada fotoğraf yakınlaştırılmış bir fotoğraf, logosu çıplak gözle mümkün değil okunmayacak kadar uzakta duruyor gemi aslında.

Acaba vaktinde Bamtur’un Türkiye merkezli cruise firması olmasını en azından kağıt üstünde sağlayan gemi buysa, bunun hareketsizliğini görmüş olsak yine de tur alır mıydık! Kısmet…

Bamtur bu saatten sonra operasyonlarını sürdürmek istiyorsa bir an önce müşterilerine geri ödemelerini yapmalı ve ardından çıkıp nedenleri daha inandırıcı şekilde paylaşmalı.

20 Mayıs 2011′de Kütahya merkezli 5,9-6 şiddetinde bir deprem yaşadığımız anlarda alttaki linkleri bir araya getirmiştim. Artık insanlar hemen İnternet üzerinden yaşadıklarını veya duyumlarını yazıyorlar. Tabii TV’lerden önce sosyal medyada yoğun bir şekilde deprem haberleri paylaşılmasına bu gidişle de alışıyoruz.

Fakat Google gibi arama motorlarında İstanbul depremi gibi arama terimlerinden hemen etkin sonuç almak zor. Bu nedenle canlıya yakın, çok az gecikmeli deprem kayıtlarını takip edebileceğiniz bazı web sitelerini sizle paylaşmanın faydalı olacağını düşündüm:

Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi: http://www.koeri.boun.edu.tr/sismo/map/en/index.html

ABD hükümetinin deprem takip kuruluşu: http://earthquake.usgs.gov/

Bu sitede bugünkü Kütahya depreminin kaydı: http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/recenteqsww/Maps/10/30_40.php

Aynı sitedeki verileri de Google Maps ile entegre ederek canlı sunan; http://www.oe-files.de/gmaps/eqmashup.html

Global Incidents: http://quakes.globalincidentmap.com/

Iris Sismic Monitor: http://www.iris.edu/seismon/

Sizinle faydalı ve detaylı güncel deprem verisi paylaşımı yapan siteleri paylaşmaya devam edeceğim, önerilerinizi bekliyorum, bu listeyi beraber güncel tutabiliriz.

Fakat önemli bir tavsiyem var, bir deprem olduğunda Twitter başına veya bu sitelere bakmadan önce, büyük bir artçı deprem olasılığına karşı anahtar, cüzdan, cep telefonu, pet şişe suyunuzu hazırlayın. Ardından bilgisayar başına oturun.

Sengai’de olup bitenler daha çok gerçek üstü gibi. Ama bana çok yardımcı olan arkadaşlarım olduğu için şanslı hissediyorum kendimi. Artık salaş kulübem adına bile yakışmadığından, bir arkadaşımın yanında kalıyorum. Su, yiyecek, ısıtıcı gibi tedarikleri paylaşıyoruz birlikte. Bir odada sırayla yatıyoruz, mum ışığında yemek yiyoruz,
hikayelerimizi paylaşarak. Sıcak, samimi ve güzel…

Gün içinde evlerdeki dağınıklıkları toplayabilmek için yardım ediyoruz birbirimize. İnsanlar arabalarında oturuyor, navigasyon ekranlarından haberleri izliyor, ya da bir kaynak açıldığında, içme suyu alabilmek için sıraya giriyorlar. Eğer birinin evinde musluktan su akarsa, hemen bir işaret koyuyor, diğerleri de kovalarını doldurabilsinler diye…

O kadar şaşırtıcı ki; benim bulunduğum yerde ne bir yağmalama oldu ne de sıralarda itiş kakış. İnsanlar ön kapılarını açık bırakıyorlar, çünkü bir deprem durumunda daha güvenli. İnsanlar sürekli, “Ah, tıpkı
herkesin birbiriyle yardımlaştığı eski günlerdeki gibi…” diyorlar.

Sarsıntılar sürüyor. Dün gece her 15 dakikada bir sallandık. Sürekli sirenler çalıyor, sık sık helikopterler geçiyor başımızın üzerinden.

Dün gece birkaç saatliğine su verildi evlerimize, şimdi ise yarım gün veriliyor. Elektrik bu öğleden sonra geldi. Gaz hala yok. Ama bunlar bölgelere bağlı. Bazılarının böyle şeyleri var, bazılarının yok. Günlerdir kimse yıkanmadı. Kendimizi pis hissediyoruz ama, şimdi bizim için daha önemli şeyler var. Gereksiz durumlardan kurtulmayı seviyorum. Tümüyle içgüdü, sezgi, şefkat düzeyinde yaşamak, sadece benim için değil, tüm grup için, hayatta kalmak adına gerekli şeyler için yaşamak…

Sendai'de yıkım hayal edebileceğimizin ötesinde

Tuhaf paralel evrenler yaşanıyor. Bazı yerlerde evler viran olmuş, bazı evlerde, çamaşırlar kuruyor güneşin altında. İnsanlar su ve yiyecek için sıraya giriyorlar, ama birkaç kişi de köpeğini gezdiriyor. Hepsi aynı anda olmakta…

Beklenmedik güzelliklerden biri de, gecelerdeki sessizlik. Hiç araba yok. Sokaklar bomboş. Gecenin cennetine yıldızlar saçılmış. Genellikle bir iki tane görürdüm ama şimdi tüm gökyüzü yıldızla dolu. Sendai’nin dağları sık, aralıksız. Ve soğuk havada gökyüzüne düşen siluetini görüyoruz ihtişamla…

Ve Japonlar kendileri, harikalar. Her gün kulübeme geliyorum kontrol etmeye, şimdi de elektrik olduğundan bu e-maili yollamak için geldim, girişte benim için bırakılmış su ve yiyecek buldum. Kimin getirdiğiyle ilgili bir fikrim yok, ama orada duruyor. Yeşil şapkalı yaşlı adamlar kapı kapı dolaşıp, herkesin nasıl olduğunu kontrol ediyor. İnsanlar hiç tanımadıklarına yardıma ihtiyaçları olup olmadığını soruyor. Korkuya dair hiçbir işaret görmüyorum. Boyun eğme evet, ama korku ya da panik, hayır…

Bize artçı şoklar geleceğini söylediler, hatta bir ay daha büyük sallantılar… Sürekli sarsıntı, titreme, çalkantı hissediyoruz. Ben Sendai’nin biraz daha yüksek bir bölümünde yaşadığımdan şanslı hissediyorum kendimi, burası diğer yerlerden biraz daha sağlam. Bir dereceye kadar burası diğer bölgelerden daha iyi. Dün gece arkadaşımın kocası baliyöden geldi, yiyecek ve su getirdi. Bir kez daha kutsanmış olduk…

Bir şekilde, tam şu andaki doğrudan deneyimimden anlıyorum ki; tüm dünyada, gerçekten muazzam bir kozmik evrim yaşanıyor tam şu anda. Bir şekilde, Japonya’da olanları deneyimlerken, kalbimin gittikçe büyüdüğünü, genişlediğini hissediyorum. Kardeşim, tüm olanlar karşısında kendimi küçülmüş hissedip hissetmediğimi sordu, Hayır. Daha çok; kendimden çok daha büyük, olmakta olan bir şeyin parçası gibi hissediyorum kendimi. Doğum yapmak (dünya genelinde) zor; ama muhteşem…

İlginiz ve sevginiz için tekrar teşekkür ederim.

Karşılığında, hepinize sevgiler…

Ann

Çeviri: Güneş Kurtulan

Hasdal’ı görmedim, ama Avrupa yakasında işlerin çok daha iyi gittiğini bildiğimki bir barınak var: Sirkeci-Bakırköy sahilyolu üstünde, Zeytinburnu’nda tarihi surların sınırında, surların iç kısmında yer alan Fatih Belediyesi Yedikule Hayvan Barınağı.

Yedikule Hayvan Barınağı sahil yolunda Sirkeci istikametinden gelirken surların bitişinden hemen önce sağa ilk çıkış. Bu fotoğraf ise sahil yoluna geri dönerken çekildi

Cumartesi yarım saatliğine uğrayabildim. Ben gittiğimde barınağın kurucusu, gönüllü yöneticisi Meral Olcay ziyaretçi üniversite öğrencilerine bilgi veriyordu. Ben de onu dinledim. Ardından az da olsa getirebildiğim kartonları, gazeteleri, eski birkaç köpek bakım aksesuarı, bez olsun diye bir tişörtü verdim. Sonra da Meral Hanım müsait olduğunda, aile ve de arkadaşlarımdan topladığım bir miktar parayı makbuz karşılığı kendisine ilettim.

Özellikle hafta sonları ziyaretçileri hiç de az değil! Orada yeni arkadaşlıklar kuruluyor, kahvaltı, brunchlar yapılıyor

Şu anda barınakta yaklaşık 3 bini aşkın köpek var. Bunların bazıları sokağa atılan cins köpekler, bazılarıysa sokakta doğmuş veya yıllardır sokaklarda yaşamak zorunda kalmış, ama artık bunu başarmakta zorlanan sokak köpekleri. Eğer her canlının bu dünya üzerinde en az insanlar kadar yaşama hakkı olduğuna inanıyorsanız, acı çektirilmelerine, o kafeslere kapatılmalarına, göz yummuyorsanız vakit yaratın ve size yakın bir barınağa gidip o sevgiye, ilgiye aç yavrucakları biraz okşayın. Ailenizdeki küçüklere hayvan sevgisini de orada böylece aşılayabilirsiniz.

Kendiniz veya çevrenizde köpek sahibi olma düşüncesi varsa, Yedikule’de ve diğer barınaklarda sağlığı yerinde ve ruhen de oldukça iyi durumda cins, ve hatta yaşı küçük, yavru köpekler var. Ve tabii terbiyeliler. Onlardan birine ev kazandırmanız çok daha güzel olacaktır

Tabii ki imkanı olan yardım da yapsın, örneğin Yedikule Barınağı’nın ihtiyaçlarını ilgili “yardım etmek istiyorum” sayfasından görebilir, daha da iyisi gitmeden önce telefon açabilirsiniz; 212-633 58 57′den. Barınak 10:30-15:00 arası ziyarete açık. Ben o gün vaktim az olduğundan içeriyi 5-10 dakika gezebildim, paylaşmak için de birkaç fotoğraf çektim.

Yedikule Barınağı web sitesinde hem yardım edin bölümünde hem de diğer sayfalarda, bu dönemde barınağın bayat ekmek, gazete bile bulmakta zorlandığını okuyabilirsiniz. Okumazsanız da bu köpeğin önündeki kuru ekmek için diğer arkadaşlarını korkuttuğunu söylemem belki yeterli olur

Sosyal sorumluluk hissinizi, sivil toplum örgütlerine katkıda bulunma arzunuza, veya yıllık zekat, sadaka harcamalarınızı nereye yönlendirsem gibi düşüncelerinize bir cevap olabilir barınaklar. Ve unutulmamalı ki, istedikleri maddi katkı değil, onlarla ilgilenecek insanlar, sevecek, besleyecek, vakit ayıracak, hijyenik bir ortam olmasına katkıda bulunacak, hatta barınağın web sitesini tasarlayacak, tesisin daha iyi bir yer olmasına katkıda bulunacak gönüllüler…

Sahil yolunun, surların içinde enkaz halindeki İETT otobüslerinin olduğu garajın hemen yanında barınak

Nil Gezisi: Mısır Uygarlığının Can Damarı
Kendi adıma ülkemizin denizlerinde vakit geçirmeyi tercih ederek Mısır’a gitmişken Nil Vadisi ve Kahire ağırlıklı bir geziyi tercih ettim. Dünya’nın en uzun nehri olarak da kabul edilen Nil Afrika’nın çok önemli bir su kaynağı ve de tarih boyunca Mısır’a hayat veren, Mısır’ı Mısır yapan Nil, ülkenin güney ucundan başlayıp kuzeye doğru, Kahire’yi de geçerek Akdeniz’e geniş bir delta ile boşalıyor. İmparatorluklar’ın zenginliklerinin iki yakasına dağıldığı, yıllık döngüleriyle suları taşıp geri çekildikçe toprağı zenginleştiren Nil Vadisi’nde gezilecek onlarca şehir, kasaba var. Daha kuzeyde Beni Hasan, Asyut gibi daha az turistik, daha az güvenlikli olduğu düşünülen yerleri görmedim. Ama tabii Nil’in en bilinen merkezlerinden Luksor geziye başlamak için ideal. Hem de Türkiye’den, İstanbul’dan doğrudan Luksor’a uçabilirseniz geziye daha da enerjik bir başlangıç yapmanız mümkün olabilir. Luksor’a, Nil Bölgesi’ne fazlasıyla vakit ayırabileceksiniz, şehrin az kuzeyindeki Dendera adlı şehirde de Hathor Tapınağı’nın sizleri beklediğini aktarayayım.

Nil’in Mısır’da çölün içinde açabildiği yeşil alan tarih boyunca gittikçe daralmış, ama hala Mısır halkının başlıca yaşam ve besin kaynağı

Nil Nehri boyunca, yelkenli, felukka denen tekneler ile ve tabii turistik 3-5 katlı gemiler ile yol almak çok keyifli. Gemide geçirilen saatlerde, terasta, veya odanızın penceresinden Nil’in iki tarafını izlerken şunu düşünmelisiniz. Bin, iki bin yıllık değil, 3-5 bin yıllık tarihin kalıntılarını bizzat izlediğiniz bu ülkede, Nil’in çölün ortasında yarattığı yemyeşil hattın üzerinde gördükleriniz binlerce yıldır aynı. Bugün o yeşilliklerin arasında gecekondu görünümlü, 1-2 katlı, az odalı evlerin, suyun etrafında dolaşan küçük-büyükbaş hayvanların, ve bölge halkının hayatını, sanki MÖ 1000 yılındaymış gibi düşünerek izleyebilirsiniz.

Nehrin debisinin arttığı kış aylarının özellikle Nil turizmini Aralık-Şubat arasında canlandırdığı söyleniyor. Kasım ayında çok güzel ve sıcak bir havada ülkeyi gezdik, Kahire’de üstümüze hırkalar geçirdik, kısacası ülkemize göre kış aylarında Mısır gezisi uygun olabilir gibi göründü bana.

“Mısır’daki Nil”in Ortası, En Bilinen Noktası Luksor ve Teb
Luksor’da dünyaca ünlü Luksor ve Karnak Tapınakları var. Nehrin diğer yakasında, Nil’in sayesinde gelişen geniş yeşil bölgenin ötesine geçtiğiniz bir yarım saatlik mesafe sonrasında ise dünyanın en zengin sit alanlarından biri olan eski Mısır’ın başkenti Teb sizleri bekler. Teb’de görülecek başlıca noktalar hiç de az değil, sıcak bir günde, çölün ortasında en azimli ziyaretçilerin bile bir günde bitirmekten çekineceği, daha doğrusu bitiremeyeceği bu alanda bazı şeyleri atlayıp atlamamak ya size veya eğer bir turla gittiyseniz acentanın insafına kalmış. Ama tabii sizlerin de, bizim yaptığımız gibi, acentayla konuşarak turu isteklerinize göre yönlendirmeniz söz konusu olabilir.

Firavunlar kendileriyle birlikte gömülen varlıkları, hazinelerini gözlerden uzak tutabilmek adına, 3500 yıl önce mezarlarını Teb tepelerine kazdırmaya başlamış. Krallar Vadisi olarak adlandırılan bölgede, yerin altına gömülmüş mezar komplekslerinden yaklaşık 60 adedi bulunmuş. Bunların bazıları gerçekten oldukça büyük ve uzun koridorlarla mezar odasına ulaşılıyor. Bu koridorlar boyunca duvarlar ve tavanda dini kitaplardan alıntılar içeren hiyeroglif, süslemeler yer alıyor. Krallar Vadisi’ne normal biletle girdiğinizde büyük olasılıkla 3 mezara girebileceksiniz, daha fazlası için daha geniş kapsamlı bir bilet almanız gerekiyor. Ayrıca, hırsızların bulamadığı ender mezarlardan olan ama içindekiler Kahire’deki müzede sergilenen Tutankhamon’un mezarı gibi bazı mezarlara giriş için de ayrıca bilet alınıyor ve bu bilet mezarın girişinden temin edilemiyor, ana girişten alınması gerekiyor. Sıcak altında tekrar başa dönmekle zaman kaybetmemek için bunları planlayarak gitmenizde fayda var.

Nil’in Luksor yakasında sabah uyandığınızda, Teb tarafında, Krallar Vadisi üstünde balon gezilerini görebilirsiniz

Teb’de Krallar Vadisi gibi, ama tabii o kadar görkemli olmayan, çok daha küçük ve az sayıda mezar içeren Kraliçeler Vadisi ve de Soyluların Mezarları olarak adlandırılan bölgeler de var. Kraliçeler Vadisi’nde Nefertari’nin Mezarı, ki oranın en önemli noktası, bizim ziyaretimiz olan dönemde çoktandır kapalıydı, tekrar açılıp açılmayacağını bilemiyorum fakat Amonherhep’in mezarı, süslemeleri ve de 5 aylık cenin mumyasıyla fazlasıyla dikkat çekici.

Teb’e gelirken büyük olasılıkla göreceğiniz, ama gelirken görmeseniz de dönerken uğramanız gereken bir nokta ise iki tane 18 metre boyunda Memnon Heykelleridir. Yüzleri zarar görmüş olsa da bu heykeller bölgeyi ve eskiden arkalarında bulunan dev bir mezar tapınağını korumaktaymış.

Teb bölgesinde beni en çok etkileyen ise Hatşepşut Tapınağı idi. Kısmen kayalara oyulduğu için hemen arkasında tepelerin yükseldiği bu tapınak geniş ve geometrik ön cephesi ile olduğundan çok daha yeni bir insan yapısı olduğu izlenimi uyandırdı. Burada çoğunluk gibi sırayla basamakları tırmanıp en üst katı görüp sonra da aynen geri dönmeyin. Mutlaka çıkışta merdivenlerin, rampanın sol tarafında kalan sütunlara doğru yönelin, o sütunların arkasında Hathor Şapeli’nin orjinal renklerin büyük kısmının korunduğu rölyefleri, süslemeleri görün. Yanlış hatırlamıyorsam bu şapel en üstten bir alt kattaydı, bir kat daha aşağıda da sağda ve solda yine sütunlar arasında, iç kısımlarda çok güzel süslemeleri seyredek çölün ortasındaki bu tapınakta gölgede bir güzel dinlenebilirsiniz.

Kraliçe Hatşepşut’un mezar tapınağı kayaların içine kazılmış görüntüsü ile daha uzaklardan etkileyici oluyor, hele binlerce yıl önce tapınağın ön kısmının daha da süslü ve yeşillikler içinde olduğu düşünülürse…

Teb kıyısından tekrar modern Luksor’un kıyısına dönerken Luksor Tapınağı da sürekli görünür noktadadır. Yüzlerce yıl kumlara gömülü kalan tapınağın duvarları, sütunları arasına sonraki dönemlerde bir yerleşim, köy bile kurulmuş, hatta el-Haccac Camiisi kurulmuştur. Orta kısıma doğru ilerlerken solunuzda, yüksekte göreceğiniz camii, bir zamanlar tapınağın ne kadar kuma ve toprağa battığının da bir göstergesi sayılabilir. Luksor Tapınağı’nın girişindeki iki dikilitaştan sadece biri yerindedir, diğeri de Paris’i gezenlerin Concorde Meydanı’nda gördükleri dikilitaştır.

Tapınak içindeki el-Haccac Camiisi’nin kapısının yüksekliği Luksor Tapınağı’nın bir dönemler ne kadar derinlere gömüldüğünün de göstergesi olabilir

Luksor Tapınağı, Nil’le buluşmanızda belki de ilk gezi noktası olarak büyük keyif verecektir. Fakat birkaç km. ötedeki Karnak’taki Amon Tağınağı büyüklüğü ve heybeti, kurulduğu geniş alan ile sizi daha da etkileyecektir. Yine Luksor Tapınağı gibi çok uzun süre, neredeyse 1000 yıl kumlar altında kalan, bir dönem yapımında aynı anda 80 bin kişinin çalıştığı Karnak’taki bu tapınağa farklı firavunlar eklemeler yaparak büyütmüştür. Karnak Tapınağı’nda zaten girişte dev 2. Ramses Heykeli ve de 134 dev sütunla desteklenen Büyük Hipostil Salon’u zaten göreceksiniz, daha doğrusu dev sütunları ve süslemelerini. Ama sıkılmayın ve tapınağı sonuna kadar gezip en sondaki Büyük Yortu Tapınağı’na da göz atın, geri dönüş yolunda kutsal göl ve yan taraftaki anıtsal kapılara da vakit ayırabilirsiniz. Yan taraftaki kapılar ve avlulardan Karnak sit alanını da gezmek mümkün, biz gezmedik fakat birkaç tapınak, açık hava müzesinde, Mut Mabedi’nde heykeller de bugüne kadar dayanmış önemli miraslar.

İlk anda Karnak Tapınağı’nda 134 dev sütun beklemeyebilirsiniz ama çok iyi dayanmış bu tarih mirasında dikilitaşlar, girişte iki yana dizilmiş koçlar gibi pek çok heykelle beraber sütunları da yakından incelemenizde fayda var

Ayrıca Luksor Müzesi’nde de gerçekten etkileyici heykeller, taş mezarlarıyla sergilenen iki tane de mumya bulunmaktadır. Fakat hazırlıklı gitmeme rağmen az daha görmeden çıktığım, en önemli bölüm ise, çıkış kapısının hemen öncesinde sol tarafta bulunan yeni salondur. Burada Luksor Tapınağı’ndan çıkarılan heykeller bulunmakta, çoğu eksiksiz olan bu heykeller zamanında rahipler tarafından, büyük olasılıkla yeni heykellere yer açmak için gömülmüşler. Luksor müzesinin giriş ücreti, müzenin büyüklüğünü de göz önüne aldığımızda, Mısır’daki diğer tapınak ve müze girişlerinden biraz pahalıdır, tam hatırlayamamakla birlikte kişi başı 10 veya 20 TL’ye denk geliyordu, bunu da aktarayayım.

Nil Vadisi’nde Güneye, Nehir Boyunca İniş
Ve Luksor’dan gemiyle güneye hareket vakti gelir. Bir gemi yolculuğunun keyfini, güzel bir havada, güneşlenerek, hatta geminin terasında havuza girerek arttırmak mümkün. Geminizde özel ikramlar sizlere çanlarla duyurulduğu gibi Esna veya İsna olarak bilinen bölgede, Nil’in su yüksekliğinin farklı olması nedeniyle aynı seferde her bir bölmeye en fazla iki geminin alındığı kanaldan geçerken de çanlarla haberdar edilebilirsiniz. Bu geçiş sonrası İdfu veya Edfu’da (böyle yazıyorum çünkü ülkemizde Mısır’daki pek çok yer İngilizce yazılışıyla kullanılıyor maalesef, buna Sharm da dahil, Edfu, Esna ve pek çok başka yer de…) yaklaşık 2200 yıllık Horus Tapınağı’nı görebilirsiniz. İki bin yıl toprak altında kaldığı düşünülen bu tapınak çok iyi korunmuştur, 36 metrelik ilk anıtsal kapı sizi karşıladığında içini de görmek için sabırsızlığınız artar. Bir sonraki avluda, girişin yanında iki zarif şahin Horus heykeliyle fotoğraf çektirmeden de pek giden olmaz.

Adını sık duyacağınız tanrı Horus’a atanmış en büyük tapınak olan İdfu Tapınağı’nda, ki Horus Tapınağı diye de bilinir, herkesin fotoğraflamaya çalıştığı en özel noktasında kült Tanrı heykelciği ve dini anlamı olan kalıntılar

Tekrar nehirden güneye doğru yola devam edip Kavm Umbu, veya Kom Ombo’ya varırsınız. Burada da, limanın hemen yakınında, 5 dakika yürüme mesafesinde, iki tanrıya birden adanmış olan tapınak gezilir. Sağ kısım yerel timsah tanrı Sobek, sol kısım (yaşlı Horus olan) şahin tanrı Haroeris’e adanmıştır ve ilginç bir simetri, paralellik söz konusudur.

Nil kıyısındaki tarihi yerleşimler çölün derinlerine kadar girmediğinden geminizdeyken o tarihi tapınakları yakından izlemeniz mümkün, aynen burada Luksor Tapınağını gördüğünüz gibi

Nil’de biraz daha güneye devam edince, Mısır’ın en güneydeki kendi Assuan veya Aswan’a ulaşırsınız. Mısır’ın en dinlendirici, sakin yerlerinden biri olduğu söylenen Assuan’da bolca adacık bulunur ve Nil’in en güzel manzaralarından bazıları buradadır. Yapıldığı 1898-1902 yıllarında dünyanın en büyük barajı olan Assuan Barajı çok güzel manzaralar, adacıklar da oluşturmuştur. Ama 1960-71 arası inşa edilen Assuan Yüksek Barajı çok daha büyüktür, Sovyetler Birliği’nin barajın yapımına katkılarından dolayı dikilmiş lotus şekilli bir dikilitaşı da uzaktan veya yakından görebilirsiniz. Çok büyük bir göl ve su alanı oluşturan bu baraj ile Nil’in yıllık taşkınları azalmış, hatta bitmiş, Nil boyunca binlerce yıldır süregelen taşkın sonrası alüvyonlarla tarım yapmanın zenginliği de azalmaya yüz tutmuştur.

Bu barajla oluşan dünyanın en büyük yapay gölü, 500 km. uzanan Nasır Gölü’nün tapınakları yutması tehlikesi doğmuştur. Buna karşılık UNESCO desteğiyle, başta Büyük Abu Simbel Tapınağı yerinden ayrılıp yapay kayalık tepeler üstünde yeniden bir araya getirilmiştir. İdeal bir Nil gezisinin, Mısır sınırları içerisinde inilecek en güney noktası olan Abu Simbel Tapınağı da oldukça etkileyicidir. Abu Simbel Havalimanı’ndan Kahire’ye uçmak da bir Nil gezisi sonrası hızlı bir geri dönüş sağlar.

Fakat Assuan, sadece baraj demek değildir. Örneğin Kitchener Adası harika bir botanik bahçedir ve Bitki Adası olarak da bilinir. Assuan’ın karşı kıyısında, çıplak yamaçta Şiilerin İsmaili mezhebinin 48. İmamı Ağa Han’ın mozolesi bir Assuan felukka gezisinde mutlaka gözünüze takılır. Ağa Han’ın mozolesine yakın 1300 yıllık Aziz Simeon Manastırını da uzaktan görürsünüz. Etrafından dolaşmanız muhtemel olan Nil üstündeki Elephantos Adası da aslında Assuan’ın en eski yerleşim yeridir. Öte yandan tur paketlerinde yer alan bitmemiş dikilitaş da bir açıkhava ören yeri olarak 41 metre uzunluk, 1200 ton ağırlıkta olması beklenen bir dikilitaşın çatlaması sonrası madeninde bırakıldığı, bizzat harika granit madeni içinde göreceğiniz bir noktadır, fakat bence uğranmasa da bir kayıp olmayacaktır.

Bir Nil gezisinde ana durak noktaları kısaca bunlardı, Mısır ile ilgili genel turistik bilgiler, Kahire, İskenderiye ve daha fazlasıyla ilgili de tekrar ve yakında yazacağım. Ama sadece izleri değil, bizzat heykelleri, tapınaklarıyla karşımızda duran 3-4 bin yıllık bu uygarlığa hayat veren Nil’i su yoluyla kat etmek, 2-3, mümkünse 4 gün vermenin tadı bambaşka. Aşırı sıcağa kalmamak ve de hele kış aylarında gittiyseniz erken batan güneş nedeniyle gününüzün kısalmasını istemiyorsanız sabahları erkenden Nil’in bir yakasındaki yolculuğunuza çıkan, tapınak, mezar, müzeleri görün. Öğle yemeği için geminize dönmek, geminin demir alması ve siz yemek, yemeğin üstüne hafif dinlendiğiniz saatlerde suları yararak ilerlemek ve ikindi saatlerinde Nil’in bir başka tarih dolu durağında durmak gerçekten keyifli.

Bunları bir yana bırakıp günün konusuna odaklanalım. Suyun önemini hepimiz biliyoruz, zaten 2007 yılındaki Blog Eylem Günü’nün konusu da ’su’ idi. Ama gerçekten durumun ne kadar kritikleşmeye başladığının farkında mıyız acaba. Bugün yaklaşık 1 milyar insanın temiz, içilebilir, kaynağı kalıcı suya erişimi yok!

Sadece Afrika’da değil, gelişmiş ülkelerde bile zor şartlar altında yaşayan insanlar büyük sıkıntılar yaşıyor. Hastalık vakalarının %80′ine yakınının susuzluğun en büyük sonucu olan hijyen eksikliğinden kaynaklandığı belirtiliyor. Bu yolla ölümler, diğer tüm ölümlerden daha fazla.

Bu tarz yazmak istemezdim ama her hafta, Dünya’da yaklaşık 40 bin kişi su, hijyenle ilgili sıkıntılar nedeniyle ölüyor! Yani her hafta bir Fenerbahçe, Galatasaray, Beşiktaş maçında tirübünleri dolduran kadar insanı kaybediyoruz. Bunların 38 bini çocuk ve dizanteri, hatta kolayca önlem alınabilecek ishal gibi hastalıklardan hayatlarını kaybedebiliyorlar.

Susuzluk deyince akla ilk Afrika’nın gelmesi doğru. Ama sorun tüm dünyayı tehdit ediyor, Türkiye’de su güvenliği açısından orta riskli bir ülke

Bugün 2,5 milyar insanın bir tuvalete erişimi yok, ama çok daha az insanın cep telefonu yok! Cep telefonu demişken, her gün şarjı biten iPhone veya benzer bir cihazı şarj etmek için yarım litre su harcıyoruz. Google’da bir arama yapmak yarım mililitre su harcanmasına neden oluyor, lafın kısası enerji üretmek, enerjiyi taşımak için ciddi su harcıyoruz.

Günlük hayatta neler yapabiliriz? Lütfen daha önce yazdığım Doğal Kaynaklarımızı Tüketiyoruz, İlk Tehlike Suda, Lütfen Tasarruf Edin başlıklı yazıma göz atın. Ama daha fazlası var, artık su üstünde ciddi global politika tartışmaları yaşanan, büyük stratejiler dönen bir alan. Enerji kaynaklarına erişime olduğu kadar suya erişim de önemli.

Türkiye, çoğumuzun sandığının aksine, su sıkıntısı çekmeye aday ülkelerden biri. Bugün suya erişime göre hazırlanan haritalarda mavi değil, sarı renkte. Bu konuda çevremizi bilinçlendirelim, ülkemizin çevreye önem vermesi, sadece insan olarak bizlerin refahı değil, doğanın, diğer canlıların ve Dünya gezegeninin geleceği için adım atmasına önem verelim. Bu konularda ilerleme kat edecek çalışmaları destekleyelim, doğayı katledenlere karşı daha duyarlı olalım.

Yine konu hakkında gerçekten çok güzel yazılar var, taze taze, bunlara da göz atmanızı içtenlikle tavsiye ederim:

• F Tipi Blog: Su kirliliğini önleyici kanunlarımız
• Müge Çerman: Yakın geleceğin kabusu: Su kıtlığı
• Erkan’s Field Diary: Blog Action Day 2010: Water (İngilizce)
• Opereysin: “Su”dan bahanelerle yazılan bir yazı
• tersmeditasyon: blog action day 2010: bol bol su için!
• Yazılanlar: Su Gibi Aziz Olun

Ayrıca http://donate.water.org adresinden 25 dolarlık bir bağış ile bir kişinin hayatı boyunca temiz suya erişimini mümkün kılan bir bağış yapabilirsiniz. Bu da aslında sorunun ne kadar akıl çerçevesinde, küçük adımlarla çözülebileceğinin göstergesi. Ama tüm dünyada bu konuyla ilgili ilerlememiz tabii ki milyarlarca dolar, siyasi irade, ve en başta onu harekete geçirecek kamu bilinci gerektiriyor.

İlgili Yazılar:

• Doğal Kaynaklarımızı Tüketiyoruz, İlk Tehlike Suda, Lütfen Tasarruf Edin
• Doğa ve Çevre Üzerine Yazın; Bir Elin Nesi Var, İki Elin…

Aynı şekilde ben de bölgeyi merak edenlerden biriydim ve yaklaşık bir haftalık bir süre içinde pek çok ülkeyi kısa kısa gezme imkanı sunan turlardan birine katıldım. Genelde yurtdışı seyahatlerimde özgür ve serbest hareket imkanım olduğundan elimdeki süre zarfında olabildiğince çok yeri kendi imkanlarımla görmeye çalışır ve sonrasında yazabilirsem de sizlere bunlar içinden seçtiklerimi sunardım. Ama katıldığım bu tur, böyle bir özel programı mümkün kılmadı, çünkü 5-6 ülkeye uğruyor, ciddi mesafe kat ediyor ve gerçekten çok sınırlı zamanda hareket etmek zorunda kalıyorsunuz.

O yüzden bu yazıda, “şu mahalle yerine diğerini gezin, o müzeye değil buna gidin” gibi önerilerde bulunmaktan ziyade genel izlenimleri paylaşmaya çalışacağım.

Hırvatistan ve Karadağ’ın Akdeniz sahilleri, yemyeşil yamaçlar ve tarihi kale kentlerle göz alıcı manzaralar ve keyifli bir yolculuk sunuyor

Öncelikle şunu söylemeliyim ki, Balkanlar’da gezerken gördüklerinizin sizi bir yerlere alıp götürmesini beklentisinde olmaktansa sizin gördüklerinize anlam yüklemeye çalışmanız daha tatmin edici olacaktır. Bu nedenle de bölge, yakın tarihi ve önceki yüzyıllar hakkında az da olsa bilgi sahibi olmaya çalışmanızı öneriyorum.

Önceden vaktiniz yoksa bile ister Türkçe, isterseniz de bildiğiniz bir yabancı dilde Balkanlar üzerine yazılmış değerli bir kitabı yanınıza alıp, uzun otobüs veya otomobil yolculuklarında okuyabilirsiniz. Balkan ülkeleri sandığınız kadar küçük değil, daha doğrusu farklı ülkelerin farklı şehirleri arasındaki mesafeler çok kısa değil. Bu nedenle yollarda her gün en az 2-3, bazen çok daha fazla zamanınız geçecektir. Bu zamanı güzel değerlendirebilmek için kitaplar dışında da taşınabilir bilgisayar veya medya oynatıcı gibi cihazlarınızı da yanınıza alabilirsiniz. Tabii ki sevdiklerinizle sohbet edip dışardaki harika dağlık, yemyeşil doğayı izleyebilirsiniz ama yine de, örneğin gümrük geçişlerinde bazen bir saate yakın beklerken kendinizi oyalamanız böylece daha kolay olabilir.

Ülkemizin, bölgedeki bazı ülke ve şehirlerin kalkınmasına yönelik ciddi katkıları var. Örneğin Mostar Köprüsü’nün tekrar yapılması, Bosna Hersek’te Saraybosna’da, Kosova’nın Prizren gibi yerlerinde tarihi binalar, camiilerin onarılması gibi yardımlar, siz daha önceden bilmeseniz, kimse size söylemese bile gördüğünüz 1-2 tabela sayesinde, hatta sevimli bir binada Türk Konsolosluğu’nun varlığıyla dikkatinizi çekecek. Tur programları da genellikle böyle şehir ve kasabaları içeriyor oluyor, tabii oralarda da bir Türk olarak çok daha rahat gezebiliyor, esnaf ile iyi diyalog kurabiliyorsunuz.

Bosna Hersek, Saraybosna, Mostar ve Balkan Mutfağı
Bu ilişkilerin kuvvetli olduğu ilk ülke sanırım Borsa Hersek. Geçmişte bir vadinin iki yakasında, bir Müslüman köyü ile Hıristiyan köyünü birleştiren ve mimari güzelliğinin yanında sembolik önemi de olan fakat savaşta fazlasıyla uğraşarak yıkılan, ama 2000’li yıllarda yeniden aslına sadık kalınarak inşa edilen Mostar Köprüsü’yle Mostar her ülkenin turistini çekiyor. Zaten siz de köprünün üstünde durup bir sağa, bir sola baktıktan sonra karşı tarafa geçiyor, orada tarihi yüzünü korumuş sokakta turistik eşya satan mağazalarla yüz yüze geliyorsunuz. Fakat buradaki hediyelik eşya dükkanları arasında 2-3 tanesi, örneğin bakır ve cam işleriyle modern tasarımlar yapan biri, süslemeli, işlemeli eski Singer dikiş makinelerinin dikkat çektiği tarihi eşyalar satan bir diğeri başta olmak üzere, Balkan gezisinin diğer pek çok şehrinde bulacaklarınıza göre, bence, daha ilginç şeyler sunuyorlar erkenden cüzdanını çıkarmak isteyenlere.

Sokakta düz devam edip yol ayrımına gelmeden hemen önce sol tarafınızda, yani nehir tarafında karşınıza bir camii çıkıyor, bu sevimli ve güzel yapının avlusundan ise Mostar Köprüsü’nün güzel fotoğraflarını çekebilirsiniz, aklınızda bulunsun. Bosna’daki diğer durak ise Saraybosna. Saraybosna’da, savaşın etkilerini hala bazı binalarda görebiliyorsunuz. Burada sadece sivillerin olduğunun bilindiği halde bombalanan küçücük pazar yeri bugün yine aynı görevini sürdürüyor. Kurşunlu Medresesi, Hüsrev Bey Camii, bir katedral, aralarda kiliseler görerekten tarihi çarşı ve mahalleyi yaklaşık bir saatte gezebilirsiniz. Türk gezginlerinin Bosna-Hırvatistan geçişleri arasında uğrak noktası olan Poçitel Köyü ise size 3-5 fotoğraf çekme molası anlamına gelecektir. Ayrıca Buna Nehri’nin ortaya çıktığı mağara ve baş ucundaki Blagaj Derviş Tekkesi de, ana yolda durduktan sonra 15 dk.lık bir yürüyüşle ulaşabileceğiniz küçük atraksiyonlar olacaktır, o kadar.

Mostar, iki farklı dine mensup iki köyü birleştiren tarihi köprüsüne yeniden kavuştu, ama yaşanan acıları binalarda görmeniz hala mümkün

Bosna’da ve Balkan ülkelerinde ağız tadımıza, mutfağımıza yakın seçeneklerle karşılaşacaksınız. Cevap, cevabi, cevapcici gibi isimleri olan inegöl köftesi benzeri yemek Bosna’da dışarda yemek denince akla gelen sanırım tek şey, zira 5 masadan 4’ünde bunu gördük. Masa komşunuz kaymaklı isteyebilir, ama şimdiden uyaralım, köfteler, minicik doğranmış öldürülmüş soğanlar ve pideden oluşan tabağınıza eklenecek veya ayrıca sunulacak şey kaymak değil süzme yoğurt olacak. Yoğurt isteyince de koyu bir ayran gelecek. Diğer ülkelerde de köfte tabağına kebap deniyor, örneğin Makedonya’da kil tabakta kurufasulye popüler bir yemek, isterseniz üstüne 5 veya 10 kebap yani köfte ekleniyor. Ama fasulyeden beklentiniz hiç yüksek olmasın, cinsi veya lezzeti pek özel değil, hatta daha önce pişmiş fasulye siz sipariş verince 10-15 dk, köftelerin yanında, kil tabağında ızgara üstünde tekrar ısınıyor, pek de tadı kalmıyor. Bosna’da diğer yemekleri de denemenizi öneririm, örneğin Mostar’da bizim oturduğumuz lokantada isminde “veziri” kelimesi geçen oldukça büyük bir tabakta çok güzel bir mantarlı pilav ve domates üstünde sunulan etler yedik.

Akdeniz’de Dalmaçya Sahilleri, Dubrovnik ve Karadağ Kıyıları
Daha güneyde, Akdeniz’in Dalmaçya Kıyıları’nda güzel deniz, yemyeşil kıyılar ve eski şehirlerin ayakta kalmayı başaran kaleleri, kale içindeki kentler ilgi odağı. Sırbistan’dan ayrılan Karadağ ve Hırvatistan’ın Kotor, Budva ve tabii Dubrovnik’i de bu tanıma uyan ve turların uğrak noktası yerler. Her üçü de yüzmek, dalış yapmak, kumsallarda güneşlenmek isteyenlere, toplamda 2-3 saatte ‘tüketilebilecek’ tarihi kaleleri ve içlerindeki tarihi kenti sunmaya hazır bekliyorlar. Budva en küçüğü, Kotor ortancası, Dubrovnik ise en büyüğü. Dubrovnik’te, eski şehirde daracık sokaklar merdivenlerle sırtını dağa doğru verip yükselirken sağlı sollu güzel balkonlu evler, restoranlar, minik dükkanlar gerçekten kaybolmayı zevkli kılıyor. Tabii Dubrovnik’in tarihi şehir meydanı, tarihi bulvarı ve akşam 6’ya kadar açık 1-2 müzesi de güneşin en tepede olduğu anlarda iyi bir alternatif olabilirler. Fakat denizine girmediğim bu üç noktada su hakkında bir yorum yapamayacağım. Fakat sadece Dubrovnik turu yapmayı düşünenlerin 3-4 günden fazla süreli konaklamalarda sıkılabileceğini kanısını edindim diyebilirim.

Budva, Dubrovnik ve Kotor’a göre daha küçük bir tarihi kenti olan bir durak noktası, daha çok bölge turistinin denizle buluştuğu bir nokta

Hırvatistan’da sadece Dubrovnik’i görebildik, başkent Zagreb böyle bir gezinin ekseninden oldukça uzakta kalıyor, ama Split bu rotaya Zagreb’den daha yakın, aklınızda bulunsun. Biz ise Akdeniz’den uzaklaşıp Kosova’ya uğradık. Kosova, henüz belini doğrultamamış, sıkıntılı durumda bir ülke. İşsizlik oranının %50’lerde olduğu Kosova’da sadece Prizren’den geçtik. Prizren’de renovasyonu, restorasyonu Türkiye Cumhuriyeti tarafından fonlanan camii ve hamamlar bir yanda, AB fonlarıyla yenilenen 1-2 kilise diğer tarafta, küçük kasabanın tarihi mirasını tekrar canlandırmaya çalışıyor. Burada yaklaşık yarım saatlik bir yürüyüş size yetecektir, eğer renovasyon çalışmaları siz gittiğinizde hala bitmemiş ise. Tabii özellikle ülkemizin aksine yurtdışında pek çok yerde tarihi camilerin bile sadece namaz saatlerinde açık olduğunu, bu nedenle cemaati az olan noktalarda camiilerin iç mekanlarını gezmenizin, ibadet etmenizin pek mümkün olmadığını da hatırlatayım. Çünkü böyle bir Balkan turunda bol camii ziyareti hedefleyenler bunu da dikkate almalı.

Üsküp ve Ohrid Ekseninde Makedonya
Makedonya’da ise Üsküp ve Ohrid ana ziyaret noktaları. Üsküp ziyaretini de tarihi ve eski şehirden başlayınca, o ana kadar gördüğünüz şehir veya kasabalarla benzerlikler kurmaya başlıyorsunuz. Fakat şehrin ‘yeni’ kısmına geçince her caddesi heykellerle dolu bu şehrin hızlı bir değişimden geçtiğini görüyorsunuz. Yeniden düzenlenen meydanlar, Yunanistan ile paylaşılamayan Büyük İskender’in dev bir heykeline yapılan hazırlıklar, taş köprü bir yanda, yeni açılan alışveriş merkezleri diğer yanda, güzel kafeleriyle Üsküp sizden en az 1-2 saatlik bir yürüyüş talep ediyor. Şehrin tarihi kısmında ve kalesinde ise yaklaşık 20 tarihi nokta olsa da, bunların başlıcaları yaklaşık 5-6 civarında. Ama eğer fazla hızlı hareket ederseniz bence az önce bahsettiğim diğer noktalarda göremeyeceğiniz güzel hanları, iç avlularını kaçırabilirsiniz.

Üsküp’ten sonra Ohrid’e geçilirken yol üstünde Tetova’da (veya eski adıyla Kalkandelen) çok güzel dış süslemesi olan Alaca Camii’yi fotoğraflamamak olmaz. İnce işçilikle çok güzel boyanan, figürler yapılan dış cephe göz ziyafeti sunuyor. Ardından yaklaşık 500 yıllık Bektaşi Harabati Baba Tekkesi’ni görebilir, avlusunda dolaşıp bölgedeki Bektaşi varlığının son örneklerinden birinin havasını koklayabilirsiniz.

Yarısına yakını Arnavutluk sınırları içinde olan Ohrid Gölü’nün kıyısına ulaştığınızda keyfiniz artacaktır çünkü hem Ohrid, hem de göl güzel. Göl suyu tabii daha az tuzlu ve bence yüzmesi daha keyifli. Ohrid’in merkezine indiğinizde kıyıya şeridinde birkaç restoran göreceksiniz, fakat göldeki balık türlerinin azaldığını öğrendik, açıkçası çok da zengin bir balık menüsü göremedik, ama balık çorbalarımız lezzetli idi.

Büyük bir göl olan Ohrid’in etrafında pek çok yerleşim, tarihi ibadethane ve harika manzaralar yorucu bir yolculuktan sonra dinlenmeniz için birebir

Sahilden yavaş yavaş yukarı kıvrılırsanız tepeye kadar göreceğiniz pek çok yer var, tarihi St. Panteleymon kilisesi, anfi tiyatro, Ayasofya Kilisesi, tepeye çıkan sokaklardaki güzel evler, pansiyonlar, tepede güzel Ohrid Gölü manzarası, ardından orman içinden sahile iniş, keyifli bir yürüyüşle kendinizi bir yandan da sınamanızı sağlıyor. Ohrid merkezden yaklaşık 1 saat mesafede, yine göl kenarındaki St. Naum ise manastırıyla ilgi çekiyor. Ama gölle buluşan doğal su kaynaklarına tekneyle 15-20 dakikalık turlar yapan restoranlar var, keyif aldığımızı söyleyebilirim. Bir şelale görmeyeceksiniz ama suyun etrafındaki doğal bitki örtüsü, sakinlik ve sessizlik etkileyici.

Bitola kentinde yani Manastır’da Atatürk’ün mezun olduğu Askeri İdadi’nin olduğu binada Atatürk’e özel hatıra odası ve de yeni açılan bir tarih müzesi size bekliyor. Bitola’nın bol kafeli, restoranlı, yerli yabancı turistli ana caddesini arşınlayıp öbür uçta Saat Kulesi olan meydan, onun bir ucunda Yeni Camii, diğer tarafında İshak Camii’ni görebilirsiniz. Eski Osmanlı çarşısı, Bedesten ise bence vakit ayırmaya değmeyecek yerler. Aynı şekilde Elveda Rumeli dizisinin çekildiği Pürsıçan adlı köye de boşuna yol yapmanıza hiç gerek yok, çünkü köyde neredeyse yaşam yok, karşılaşacaklarınız hayal kırıklığı yaratabilir.

Genel Kanı ve Öneriler
Böyle bir seferde çok ülkeli bir Balkan Turu yapmanın, uzun saatleri otobüs içinde geçirdiğiniz ve özellikle Arnavutluk, Makedonya sınırlarında geçirdiğiniz zaman yüzünden yorucu olabileceğini göze almalısınız. Ayrıca, yoğun program hoşunuza giden yerlere tekrar gelmeniz gerekebilir, gerçi ben herhangi bir noktada bir gün fazla kalma gereği hissetmedim açıkçası. Balkanlar hakkında genel anlamda fikir sahibi olmak, mevcut durumu görmek açısından böyle bir tur faydalı olabilir. Ama tatilde çok yorulmak istemeyenler, bir haftada pek çok yer görmektense, saydığım ülke ve şehirlerden çok daha azını bir seferde görüp daha fazla dinlenmeyi tercih etmeli diye düşünüyorum, öte yandan daha yavaşlattığınız bir gezide, kaldığınız şehirlerde vakit geçirmek için yapabileceklerinizin sınırlı olduğunu, müze, alışveriş gibi açılardan çok zengin yerler olmadıklarını da belirtmeli.

Gitmeden önce ülkelerin para birimlerini, TL, avro veya dolar karşısında değişim oranlarını öğrenmenizde, mümkünse bozuk Avro taşımanızı öneririm. Çünkü aynı gün 2-3 ayrı ülkeden geçtiğiniz durumlarda elinizde gereksiz yere bir daha kullanamayacağınız bir para kalmasın. Ülkelerin çoğunda avro ile işinizi halledebilirsiniz. Hava değişikliklerine hazırlıklı olmak adına da ince bir yağmurluk, kapalı veya açık 2. Yedek ayakkabı, sınır geçişleri, bakımda olan yollarda geçen aşırı zaman nedeniyle de otobüste geçireceğiniz vakitlerde susuzluğunuzu ve açlığınızı gidermek için fırsat buldukça atıştırmalıklar almanızı da öneriyorum.

İlerleyen günlerde geziden çok daha fazla fotoğrafımı da sizlerle paylaşmayı planlıyorum, bu sayfayı tekrar ziyaret edebilirsiniz.

Vatikan Müzeleri ve Papalık
Kent devleti Vatikan, Papalık ile birlikte dünyanın en önemli müzelerinden birini de barındırıyor. Vatikan Müzeleri içinde yer alan Sistina Şapeli Michelangelo’nun resimlediği tavan ile tüm gün boyunca tıklım tıklım. Ama eğer birazcık da olsa daha sakin bir an yakalamak, hatta banklara oturup tavana uzun uzun bakmak istiyorsanız öğleden sonraya kalmamak gerekiyor. Bunun için müzenin ilk koridorlarını biraz hızlı geçebilir, Sistina Şapeli’ne erken girebilirsiniz. Sonrasında müze turunuza en baştan yeniden başlayabilir, 2. turda Sistina’ya vakit ayırmadan geçebilirsiniz.

Ama iki tur atsanız bile Vatikan Müzeleri’nde birkaç yeri görmeden atlamak son derece olası. Biletlerle beraber temin edebileceğiniz plan bir yere kadar faydalı olabiliyor, ama yine de çıkışa iki kere bile fazla erken(!) varırsanız, 3. kez baştan başlamaya değebilir. Mümkünse müzeye gelmeden önce edineceğiz daha detaylı bir plan, harita ile dolaşmaya çalışın. Örneğin gözden kaçabilen, adını bilmediğim bahçemsi bölümde Belvedere Apollonu, Laokoon, Belvedere Torsosu heykelleri MÖ. 4. Yüzyıl kadar eski bir geçmişe sahip ve heykelcilik sanatı açısından çok büyük öneme sahip. Görevlilere de bu bu isimleri söylemeniz yeterli olacaktır.

Caravaggio’nun Çarmıhtan İndiriliş tablosu da Vatikan Müzeleri’ndedir ve şehirdeki en önemli 2-3 tablodan biri olarak kabul edilebilir.

Ama tabii ki Vatikan deyince akla gelen şey Papalık tarafından olabildiğine heybetli olacak şekilde yaptırılan, ziyaretçilerini yüksek tavanın altında küçücük hissettirmeyi de amaçlayan San Pietro Bazilikası. Michelangelo, az sonra bahsedeceğim Roma’nın hala ayakta kalan Pantheon’una duyduğu saygının göstergesi olarak Pantheon’dan yaklaşık 1,3 metre daha az geniş olan 42 metre çapında bir kubbe tasarlamış Bazilika için. Bazilika’nın hazinesine inmedim, yorum yapamayacağım; ama hızlıca dolaştığım eski Papalar’ın mezarları olan ücretsiz bölüm ise Hıristiyan olmayanlar için pek ilgi çekici olmayacaktır. Bunun yerine mahzen mezar veya Hazinelik’te şansınızı denemek size kalmış. San Pietro’nun en önemli bulunan noktası hemen girişte sağ tarafta Michelangelo’nun başyapıtı 1499 tarihli Pieta heykelinde Hz. İsa, Meryem Ana’nın üzüntülü bakışlarını çekerek yatıyor.

Roma İmparatorluğu’ndan Bugüne
128 yılından 1881’e kadar 17 yüzyıldan fazla dünyanın en büyük kubbesi olarak kalan ve bugün hala dünyanın destekle güçlendirilmemiş en geniş beton kubbesi olma özelliğini de koruyan Roma İmparatorluğu’nun Pantheon’u ilk olarak M.Ö. 27 yılında yapılmış bir tapınakmış. 608 yılında Santa Maria Rotonda Kilisesi haline getirilmesi bugünlere kadar korunmasını kolaylaştırmış. Mutlaka görülmesi gereken bu yapının kubbesinin tam ortasındaki boşluktan üstünüze lapa lapa kar yağmasının çok güzel olduğu söyleniyor. Pantheon’da gözden kaçırmamanız gereken şey Raffaello’nun mezarı. Orjinalleri olmasa da mevcut kapılar da 350 yıllık ve dikkate değer, İtalya’nın birleşmesinin mimarı 2. Vittario Emmanuelle’in mezarını ise ister istemez fark edeceksinizdir.

Bu arada Pantheon’un etrafında şanlı dondurmacı ve kafeler olduğunu da söylemeli.

Roma İmparatorluğu’nun diğer başlıca izleri ise tabii ki Kolezyum amfitiyatro ve İmparatorluk Forası olarak adlandırılan bölge ve Roma Forumu alanı. Roma Forumu’nu maalesef tam anlamıyla gezemedim ama bu alana tepeden bakmanın da bambaşka bir zevki var. İsterseniz beyaz renkli devesa Vittoria Emanuele anıtının sağ arkası/yanındaki merdivenlerden çıkarak, isterseniz Kolezyum’un yanından Roma’nın kuruluşuyla iç içe geçmiş tarihiyle meşhur Palatino Tepesi’ne çıkarak forumu izlemeli.

Roma, Palatino Tepesi’ne kurulu iken mezarlık olan Forum çağlarla birlikte gelişmiş ve 1000 yılı aşkın süre şehrin heybetini korumuş, yaşamın merkezi olmuş. Forum’da Septimus Severus kemeri, Kolezyum’un karşısındaki tepeden başlarsanız size yakın oluşu ile de ilginizi talep ediyor. Bu zafer takının süslemelerini inceleyebilirsiniz.

Müzeler, Güzel Sanatlar
Benim için Roma gezisinin en ilginç parçalarından biri dünyanın en güzel küçük galerilerinden biri olduğu söylenen Galleria Borghese idi. Villa Borghese parkı içerisinde başka müzeler, göller, havuzlar ve dinlenecek alanlar mevcut. 16. ve 17. yüzyıllardan önemli eserler barındıran galeri iki katlı bir bina ama her salonda dikkat çekici heykeller, duvar ve tavan süslemeleri, özellikle üst kattaki tablolarıyla Roma’da, hem de pek yorulmadan, tam anlamıyla tadı damakta kalan bir sanat ziyafeti sunuyor. Bernini’nin üç heykeli, Apollon ve Defne, Persephone’nin Kaçırılışı ve Davud ile birlikte Raffaello’dan Çarmıhtan İndiriliş tablosu, Caravaggio’dan Hasta Bakkhos Olarak Kendi Portresi gibi eserler ilk akla gelenler.

Paris’in aksine Roma’da romantik yerler denince ilk akla gelen büyük parklar ve bahçelerdir. Villa Borghese de Roma’nın başlıca romantik yerleri arasında sayılır, tabii yeşillikler, gölet, sandal kiralamak gibi şeyler sizin için paylaşıldıkça değer kazanan şeyler ise.

İşte bu park içerisinde, Galleria Borghese’den yaklaşık 10-15 dakikalık yürüme mesafesinde Galleria Nazionale d’Arte Moderna, benim tercümemle Ulusal Modern Sanatlar Müzesi bulunur. Ama müzenin adı sizi yanıltmasın, modern sanatlar müzesi olmasına rağmen modernizmi son 10-20 yıl ile sınırlandırmadığından çok daha eski eserler, tablolar, heykeller de müzede bulunur. Beni tatmin eden bir müze olduğunu söyleyebilirim.

Bu arada özellikle Galleria Borghese’de aşırı sıkı, Modern Sanatlar Müzesi’nde de kayda değer bir fotoğraf yasağı ve engellemesi olduğunu söyleyebilirim. Küçük galeride olur da cihazınızı içeri sokabilirseniz içerde huzursuzluk yaşayabilir, kamerasını sokamamış pek çok ziyaretçinin de hışmına uğrayabilirsiniz. Bu nedenle sizlerle paylaştığım fotoğrafların çok zor elde edildiğini söylemeliyim.

Son olarak Museo Nazionale Romano yani Roma Ulusal Müzesi’nde İmparatorluk döneminden kalma klasik sanat örnekleri sergilenmektedir. Museo Nazionale Romano’ya giriş hakkınız Kolezyum, İmparatorluk Forası gibi mekanlarda aldığınız geniş kapsamlı biletlerle edinilmiş olabilir, ya da bu müzeden geniş kapsamlı bilet alarak örneğin Kolezyum’da bilet kuyruğu beklemeyerek çok fazla vakit kazanabiliriz!

Birbirine uzak sayılabilecek iki ayrı yerde, Palazzo Massimo ve Palazza Altemps’ten oluşan müzenin herhangi birinden aldığınız bir giriş bileti diğer binaya da girmenizi sağlar. Şehrin bir diğer önemli müzesi Musei Capitolini’yi ise ziyaret edememiş olsam da adını anmalıyım.

Kiliseler
Roma’da kaç kilise var bilmiyorum ama daha önemlisi, bize manalı ya da manasız gelebilecek herhangi bir özelliği ile, meşhur olan belki 2-3 düzine kilise var. Tabii bunun bir nedeni de sanat ve mimarideki üstün noktaların büyük ustalar tarafından kiliselerde icra edilmiş olması, Rönasans, Yüksek Rönasans, Barok tarzlarda kiliseler önemli farklara sahip.

Santa Maria del Popolo Kilisesi’nde ise en çok öne çıkan iki şey karşı karşıya iki büyük önemli tablo; Aziz Petrus’un Çarmıha Gerilişi ve Aziz Paulus’un Dine Dönmesi. Her birindeki ışık, gölge tasarımları gerçekten de parmak ısırtan mükemmellikte.

Kolezyum’un ötesinde, bulması çok da zor olmayan ama sanırım 5 ya da 6 gibi alt katları kapanan San Clemente Kilisesi ise şehrin arkeolojik dini mirasını karşınıza çıkarıyor. Maalesef kapanışa 10 dakika kala ulaşıp kabul edilmediğim yeraltı katlarında 1. Yüzyıldan bir tapınak, 4. Yüzyıldan bir kilise, onun üstüne daha yeni bir kilisenin kalıntıları bulunuyormuş, bu kalıntılar ise 1800’lerin ortalarında keşfedilmiş. San Clemente’de de fotoğraf çekmek yasaktır ve gerçekten çok zordur. Yer altındaki katlara inmeseniz de zaten kilisenin bugün kullanılan kısmında önemli eserler bulunmakta.

900 yüzyıllık Apsis Mozaiği’ndeki Cennet Tasiviri’nde alımlı hayvanlar, koyunlar, ve yol gösterici, “Çoban” isayı simgeleyen koyun dikkat çekicidir. Ayrıca kilisenin avlusu ve süslemeli ön cephesi de hoştur, avluda şarkılar söylendiğine şahit olabilirsiniz.

Tabii tüm bunlar Roma’nın başlıca ziyaret noktaları idi. Ama Roma’da bu kategorilere ek görüp de anlatamadığım, göremediğim onlarca yer olduğu gibi hiç değinemediğim meydanlar, çeşmeler de mevcut. Tabii yeme içme gibi konularda da tavsiyeler mümkün, örneğin İtalya’dayız diye her pizzanın güzel olacağını sanmamak gibi… Ama Roma için aklımda kalan başlıca şeyleri paylaşmış olmakla yetineyeyim, belki ilerde eklemeler, yeni bir yazı ile zenginleştiririz. Ziyaretiniz sonrası yorumlarımızı da zevkle karşılaştırabiliriz…

Ve Roma fotoğraflarımdan 145 tanesini Flickr’daki Roma albümümden izleyebilirsiniz.

30 Ekim 2005
Endüstrileşmiş ülkelerin iş dünyası belli bir zaman evresinde maliyet kısmak, sermaye birikimi, kümelenmek, vb. pek çok teori tarafından açıklanan şekilde bazı birimlerini belli şehirlerde topladılar. Gökdelenler de, bu şirket, ekonomi ve ülkelerin simgesel bir gösterişi olduğu kadar işlevsel olarak da inşa edildi. Zira birbirine yakın olmak, haberleşmenin, ulaştırma ve iletişim hizmetlerinin henüz gelişmemiş olduğu dönemlerde çok önemliydi. Bu kadar ciddi masraflar yaparak sadece görsel bir güç gösterisinde bulunmak ekonomik olarak mantıksızken bu kadar çok girişimcinin ve şirketin gökdelen inşa etmesi mutlaka bir mantık barındırmalıydı!

Fakat gelişmiş ülkelerde bir devrim oldu, belki de yeni bir çağ başladı. Daha hızlı ulaşım, haberleşme, farklı noktalarda rekabet edebilmek için operasyonların bir bölümünün taşınması, kısacası merkezileştirme sürecinin tersine dönüp yetkiyi dağıtma dönemine girdik. Yurtsan Atakan’ın geçtiğimiz günlerde yazdığı gibi, bu gelişmeler gelişmiş ülkelerde öbekleşmenin önemini azalttı. Ama maalesef bu gelişmeleri okuyabilenlerin sayısı Dünya’da bile az iken ülkemizde hemen hemen yok denecek kadar küçük. Artık insanlar farklı noktalarda çalışıp İnternet üzerinden bir araya geliyor, yüzyüze görmedikleri insanlarla yıllarca “aynı çatı altında” çalışmış oluyor.

Öte yandan gelişmemiş ve gelişmekte olan ülkeler doğru bir hedef olan “ülkeyi markalaştırma” hedefine ulaştırmak için pek çok yolu deniyorlar. Bu yollardan biri de, dünya rekoru kıran bir adet gökdelen dikerek daha alçak da olsa sayısız gökdeleni olan gelişmiş şehirleri “turistik” olarak geride bırakmak. Böylesi bir yaklaşım, şehre bir ya da birkaç kule dikerek bunların işlevini turizm ve eğlenceye indirmek demek oluyor. Hele turisti böyle tavlamaya çalışan şehirlerin ilgi çekecek varlık fakiri olduğunu da düşününce gelişmiş ülkeler ile diğerleri arasında gökdelen kavramına bakışta ne kadar büyük fark olduğunu gösteriyor.

Son günlerde İstanbul’a dikilecek Dubai Towers yani Dubai Kuleleri ve üstüne Yurtsan Atakan’ın yazdıkları bana bunları düşündürdü. Ardından İstanbul’un zaten beton yığını olduğunu düşünerek bununla ilgili bir araştırma olup olmadığına baktım. 90 metre ve üstündeki binaları sayıp bunları puanlayan bir site İstanbul’u Dünya şehirleri arasında 37. sırada gösteriyor. 12 kat ve 35 metrenin üstündeki binaları sayan Emporis’in sayfalarında ise çok çarpıcı bir gerçekle karşılaşıyoruz. 35 metre üstünü yüksek bina ve gökdelen olarak listeleyen bu çalışma İstanbul’u Dünya 7. ilan ediyor. Buna göre İstanbul’da 35 m. üstünde 2112 bina bulunuyor. İstanbul’un doğal ve tarihi güzellikleri olduğundan İstanbul’un ve İstanbullular’ın büyük bina fantezisinin tek nedeni sayılabilecek büyük bina eksikliği iddiası da böylece geçersiz kalıyor. Yatırım konusu ise bir başka muamma, ona da bir başka gün değiniriz…

Nesnel yaklaşımı ve etik değerleri korumaya önem veren biri olarak, bugünlerde yaşadığımız küresel ısınmanın uzun dönemli bir döngünün tepe noktası olup geri döneceği ile geri dönülmez bir yola gittiğimiz iddiası arasındayım. Bilimsel olarak ortak noktada buluşulmuş değil.

Fakat şu bir gerçek ki atmosfere saldığımız karbondiyoksit miktarı, sera etkisi yaratan gazlar inanılmaz bir hızla artıyor. Özellikle 1950′li yıllardan sonra çok hızlı bir yükseliş söz konusu ve eğilim bu gidişle insanoğlunun Dünya’yı daha da fazla ısıtacağının gösteriyor.

Tarihsel CO2 emisyon oranı

Bu bizim tercihlerimizin göstergesi, sonuçlar ise saymakla bitecek gibi değil, gittikçe ısınan bir Akdeniz’de, ve tabii pek çok başka yerde pek çok canlının sayısının azalması hatta kritik seviyelere inmesi, aynı şekilde bitki örtüsünün de bundan etkilenmeye başlaması, gıda üretiminde artan zorluklar, bu nedenle artan göçler, göçleri alan ülkelerde huzursuzluk ve çatışmalar, daha az barış yaşanan bir dünya… İlgi çekici olacak şekilde hazırlanmış küresel ısınmanın 100 başlıca sonucu listesini isterseniz buraya tıklayarak okuyabilirsiniz.

Küreyi Isıtan Enerji Tüketiminizi Azaltmanız için Basit Hatırlatmalar

Yapılabilecekler de çok fazla, çok detaylı. Örneğin binanızın yalıtımını yaptırarak evinizi, iş yerinizi daha az enerji tüketerek sıcak ya da soğuk tutabilirsiniz. Daha az enerji tüketen altyapı malzemeleri seçebilir, ya da yeni bir konut arayışında iseniz bu bilinçle yapılmış binaları tercih edebilirsiniz.

İşinize daha yakın bir yere taşınabilir, hem stres yaşamaz, hem de daha az yakıt harcarsınız. Mümkünse ve maalesef ülkemiz şartlarında söylemek zorundayım, sizi strese sokmuyorsa daha çok toplu taşıma kullanın.

Belki çoğumuzun umrunda değil ama işyerinde de enerji tasarrufu yapın. Çıkarken lavabonun, toplantı odasının, odanızın, ofisinizin ışıklarını söndürün.

Önerileri uzattıkça uzatmak mümkün, eğer bu konuda bir şeyleri değiştirmek istiyorsanız İnternet’te pek çok kaynak bulmanız mümkün…

Önemli Olan Artık Başlamak

Ama tüm bunları yapmaya bugün başlamak istemiyorsanız bile sabah evden çıkarken, gece uyurken en azından evdeki televizyon ve elektrikli aletlerin, zahmet edip eğilerek fişini prizden çekerek başlayabilirsiniz. ABD’de yapılan bir araştırma Amerikalılar’ın elektrikli aletlerinin tümünün kapalı haldeyken tükettiği enerjinin aynı zaman diliminde açık aletlerin tükettiği enerjiden fazla olduğunu ortaya koymuş!

Lafın kısası her kararınızı düşünerek verin. Bugün, birkaç sene önce alınmış bir 4×4 jip kullanan birine kızıp niye tasarruflu araç almıyor demeden önce örneğin elektrikli Prius’un üretiminde kullanılan metal ve bileşenler için harcanan enerjinin bir jipin birkaç yıllık enerji tüketimine eşit olduğunu bilin. Bu da tasarruf ve elindekini olabildiğince uzun süre, sağlıklı şekilde kullanmaya özenmek demek…

Haydi bir ucundan tutun, birkaç günlüğüne olsa bile çocuklarınıza daha güzel bir dünya için tercihlerinizi biraz değiştirin.

Son olarak bugün konu ile ilgili yazan denk geldiğim birkaç Türkçe blog yazısı:

- Opereysin
- Kod ve Us
- Hayat Yolculuğum
- Spaksu.com
- Agamemnon
- Online Pazarlama

İtalyanca Toscana olarak yazılan ve bizim okuduğumuz gibi Toskana olarak telaffuz edilen bölgede yerleşimler Bronz Çağı’nda başlamış. Her ne kadar bölgenin doğası, bitki örtüsü değişiklik göstermiyor olsa da her tarihi şehrin, prenslik ya da düklüğün ayrı ve farklı bir geçmişi olduğunu bu bölgede hissetmeye başlıyorsunuz. Gerçek anlamda bir İtalya Birliği’nin oluşmasının 19. Yüzyıl’a kadar gecikmesinin sebebi olan farklı şehir devletlerin farklı yönetim ve kültürlerini korumasının günümüze yansıyan sonucu İtalya gezilerinin daha dinamik ve heyecanlı geçmesi oluyor.

Bölgenin başkenti Floransa belli aralıklarla belli turistik yayınlarda Avrupa’nın en gezilesi üç şehrinden biri olarak listelenir, fakat ben belki de böylesi bir beklentiyle gittiğimden biraz hayal kırıklığına uğradım. İtalyan Rönasansı’nın doğduğu ve Medici Ailesi’nin desteğiyle geliştiği şehir sanat ve mimari açısından büyük bir zenginliğin sembolü olmaya devam ediyor.

Floransa’nın tüm fotoğraflarında manzarayı süsleyen Santa Maria del Fiore Katedrali’nin etkileyici kubbesi

Michelangelo, Leonardo da Vinci ve Botticelli’nin şehrinde görülesi müzelerin başında Galleria degli Uffizi bulunuyor. İtalya’da her yerde uzun kuyruklarda beklendiğinden ve yoğun ziyaretçi akınını kontrol etmede ve “tatmin etmede” örneğin Paris’ten daha geride kaldıklarından Uffizi Müzesi, büyük katedraller gibi önemli yerlere İnternet üzerinden, hatta telefon ile çağrı merkezini arayıp İngilizce olarak da rezervasyon yaptırıp rezervasyon numarası ile gidip hiç beklemeden giriş yapabilirsiniz. Ciddi vakit kazancı elde etmek için mutlaka öneriyorum. Pazartesi kapalı olan Uffizi’yi gezemediğim için bir yorum yapamayacağım ama Rönasans’ın önemli temsilcilerini, “Venüs’ün doğuşu” gibi eserleri ağırladığını söylemeliyim.

İç avlusuyla bir dönemlerin Floransa villaların başlıca örneklerinden olan Bargello Müzesi önemli heykellere ev sahipliği yapıyor, her ayın 2. ve 4. pazartesi günleri ise kapalı. Museo dell’Opera del Duomo ise Floransa’nın meşhur katedralinin tam arkasında bir müze. “il Duomo” ya da Duomo olarak anılan katedralin tarihini, geçmişini, mimari ve inşa dönemlerini aktarmanın ötesinde katedralin iç ve dış süslemelerinden korumaya alınan önemli parçaları barındırıyor.

Santa Maria del Fiore Katedrali Floransa fotoğraflarını kubbesiyle taçlandırmakta olan büyük, dış cephesi ve süslemeleri ile etkileyici bir kilise. Kilisenin iç süslemeleri kalmadığından Museo dell’Opera’nın önemi artıyor fakat içine girip meşhur kubbenin iç süslemesine uzun uzun bakılabilir. Hatta ücret karşılığında farklı bir kapıda kuyruk bekleyerek kubbeye çıkabilirsiniz. Katedralin ön yüzünün karşısında Battistero di San Giovanni yani Vaftizhane bulunuyor, ayrıca katedralin bir parçası sanılan Campanile yani çan kulesi de meydanın önemli yapılarından.

Floransa’da tabii ki görülecek yerler listesi uzayıp gider ama kısa ve öz tutmak gerekirse Arno Nehri üzerinde 2. Dünya Savaşı’nı atlatan tek köprü olarak kalan Ponte Vecchio yani Eski Köprü’yü de biraz vakit ayrılabilir. Bir zamanlar kasaplarla dolu iken gittikçe kuyumcular ve süs eşyalarının mekanına dönüşen köprünün gerçekten de üst seviyede mücevher işçiliği ve ürünlerine bakarak ticari heyecanını hiç kaybetmediğini de görebilirsiniz.

Floransa’da 2. Dünya Savaşı’nı atlatan tek köprü Ponte Vecchio yani Eski Köprü kuyumcu dükkanlarına ev sahipliği yapmaya devam ediyor

Ve tabii Signoria Meydanı! 450 yıllık Neptün Havuzu İtalyan ve yabancı turistlerin dinlendikleri, fotoğraf çektikleri meydanın atraksiyonlarından sadece bir tanesi. Meydanda yer alan Michelangelo’nun Davut’u gibi pek çok önemli heykelin ayrı anlamları, hikayeleri, bazen politik mesajları bile var.

Sanat ve mimarisine girersek çıkamayacağımız Floransa’dan sonra Toskana Bölgesi’nin en meşhur şehri Pisa da beklediğimden fazla ilgi çekiyor gibi geldi. Eğik Pisa Kulesi’nin fotoğrafını çocuk yaşlarda görmeye başlayanımız pek çoktur, tabii kuleyi bizzat karşında, gerçekten de eğik ama sağlam halde görmek etkileyici. Mucizeler Meydanı anlamındaki Piazza dei Miracoli’deki katedralin saat kulesi olan Pisa’nın tepesine de çıkmak mümkün. Meydanda Pisa Kulesi dışında vaftizhane, katedral ve mezarlık bulunmakta. İtalya’nın en büyük vaftizhanesi, kubbesinin üstündeki heykeliyle Pisa Kulesi’nden birkaç santimetre daha bile yüksek, fakat iç dekorasyonu fazlasıyla “sade”. Zaman kısıtım nedeniyle içlerine girmediğim bu yapılardan en çok gözden kaçanı Campo Santo anıt mezarı şık duvarları ile bazıları tarafından Dünya’nın en zarif mezarlığı kabul ediliyormuş.

Pisa’daki mucize meydan üç yapıyı arka arkaya güzel bir güneş altında, çimler üstünde izlemek hem rahatlatıyor, hem de şaşırtıyor

Pisa’daki üç ana yapıyı farklı açılardan, hava da açıksa, yemyeşil çimler üzerinde seyretmek gerçekten hoş, ama sınırlı vakti olanların bir an önce Siena’ya ve bölgenin diğer önemli yerleşimlerine geçmelerini öneririm. Siena Floransa’dan 70 km uzaklıkta bir tepeye kurulmuş yerleşim. Küçük Pisa’nın tarihin bir döneminde ticari üstünlüğünün meyvesini askeri gücüne de yansıtarak bölgeyi etkisi altına almış olması gibi Siena da heybetli dönemler yaşamış. Bugün ise belki de en ilginç özelliği her yaz 2 Temmuz’da elemesi, 16 Ağustos’ta finali yapılan Palio at yarışı. Avrupa’nın en büyük meydanları arasında gösterilen, yarım daire şeklindeki, hem de Palazzo Pubblico’ya eğimli Piazza del Campo Meydanı şehrin kalbinin attığı yer. Yeme içme mekanı olmasının yanında meydanda uzanıp dinlenenler seyrederken “burada eğersiz at yarışları yapılıyor” dense inanması zor olan bir görüntü de sunuyorlar.

Siena’nın her mahallesinin kendine has bir amblemi, renkleri var ve sokaklarda binaların üstünde, elektrik kutularının, saksıların süslemesinde dikkat etmeniz halinde bunları görmeniz mümkün. Mahalleler at yarışını kazanırlarsa günler süren kutlamalar yapıyor, gerçekten büyük gurur duyuyorlar. Canlısını, ya da bir videosunu görmeden ne kadar önemli bir etkinlik olduğunu anlamak gerçekten zor ama çok uzun süredir yaşatılan bu gelenek için sayısız turist de şehre geliyor.

Siena’nın yedi yüzyıllık katedralinin zeminindeki harika mermer süsler siz sıra beklerken dışarda da ayaklarınızın altına uzanıyor

Siena’nın güzel pastanelerinden farklı atıştırmalıklar, çay ve kahveye eşlik edecek tatlılar almak, daracık sokaklarda yürümek, tepelerden doğaya bakmak mutluluk veriyor. Ama Siena’nın katedrali bence gerek iç gerek dış süslemeleri ve heybeti ile tüm Toskana’nın en etkileyici dini yapısı. Siena Katedrali ya da yine “Duomo” için de daha önce dediğim gibi İnternet ya da telefonla yer ayırtmanızı şiddetle öneririm. 13. Yüzyıl’da büyük bir bölümü tamamlanan yapı Siena’nın yükselişinin ve bölgeyi etkisi altına almasının da sembolü ve bugüne kadar da çok iyi korunmuş. Meydandaki Palazzo Pubblico’nun müzesi de gezilebilecek başlıca yerlerden. Vakit ayırmanız halinde 1-2 tarihi nokta da görülebilir, meydanda Saray’ı karşınıza aldığınızda sağdaki sokaklarda turizm bürolarından bilgi ve harita edinmek mümkün.

Torre Grossa’dan böyle görünen San Gimignano’nun ana sokağı üstünde bir iki sanat galerisi, hoş dükkanlar ama benim en çok ilgimi çeken harika seramikler, vazo ve süsler satan dükkanlar bulunuyor

Standart Toskana turlarının son ayağı olan San Gimignano çok daha küçük. Burada bir dönem gerek gösteriş, gerek farklı kullanım amaçlarıyla villa evlere eklenen kuleler yükseldikçe yükselmiş, bugün pek çok kulesiyle ilgi çekici bir görüntüye sahip Gimignano’nun gezmediğim kilisesi Collegiata ve Piazza del Duomo diye zaten göreceğiniz etrafında dünyanın en iyi dondurmacısı seçildiğini iddia eden dondurmacı ve kafelerle çevrili meydanının yanında bence gitmişken tepesine çıkmaya değecek olan Torre Grossa kulesi ve aynı biletle girebildiğiniz minik Pinacoteca Civica Müzesi köyün başlıca çekim noktaları. Grossa’dan yani büyük kuleden güzel bir Toskana manzarası izleyerek akşamı bitirip Gimignano’da ücretsiz düzenlenen klasik müzik konserlerinden biriyle geceyi tamamlamanız mümkün. Ama tabii eğer 40 kişilik bir turla gitmemiş ve bir an önce otelinize dönmeniz gerekmiyor ise.

Etkileyici Toskana’nın dünya mirası listesindeki diğer yerleri de Siena çevresinde Rönasans ressamlığına da ilham vermiş olan harika doğasıyla Val d’Orcia ve bu bölgede bahçe, saray ve katedrali ile henüz yeteri kadar meşhur olmamış olsa da Pienza. Maalesef bu iki yeri görmediğimden bir yorum yapamayacağım ama Siena’nın bende güzel izler bıraktığını, Pisa ve San Gimignano’nun da ilginç bir görsel ziyafet sunduğunu tekrar belirtmeliyim. Sırada Roma var…

İlgili Yazılar:

• İtalya Turu: Venedik Gezi Notları

Bugün dünyanın bir çok diline yerleşmiş olan “Arsenal” ya da “Arsenale”, Venedik’in denizlerdeki gücünü arttıran tersanesinin adıydı. Osmanlılar Akdeniz’de kuvvetlendikçe ve keşiflerle yeni deniz yollarının ve rotalarının öne çıkmasıyla Doğu ticareti önem kaybedince Venedik’in altın çağı da sona erdi. Arsenale demişken, Vaktiniz yeterli ise adanın Doğu taraflarına, Castello denilen bölgesine ister yürüyerek isterseniz deniz otobüsleri, hadi biz deniz minibüsü(!) diyelim, ile gidebilirsiniz. Bu bölgede Venedik’in sokaklarını darlaştıran binalardan sonra sizi şaşırtabilecek bir ferahlık, yeşil alan, heykelleri ve bir mini sarayı barındıran parkta tur atabilir, hala başka bölgelere göç etmemiş Venedikliler ve Venedik’te çalışmak için gelmiş yabancıların yerleştiği konutların arasında dolanabilir, ve tabii Arsenale’nin kapısını görebilir, donanma tarihi müzesi Museo Storica Navale’i gezebilirsiniz. Çevredeki hangarları, binaları da sabırla gözden geçirmenizi öneririm, çünkü yakın zamanlarda kullanılmış olan gerçek gemiler sergilenmekte. Venedik’in çekim merkezi bölgelerine geçmeden önce Arsenal demişken dünyanın en eski modern sanat bienali olan La Biennale di Venezia‘yı da hatırlatmalıyım. Tek sayılı yıllarda Haziran-Eylül arasında, pek çok ülkeden katılımla açılan etkinlik bildiğim kadarıyla Venedik Film Festivali gibi organizasyonların da çatısını oluşturmakta.

Kuşbakışı Venedik aslında İtalya gibi bir çizmeyi de andırmıyor değil. Büyük Kanal tren garının da olduğu Santa Crore’den başlayıp San Marco Meydanı’na ulaşamadan tekrar denizle buluşuyor

Deniz seviyesinden 1 metre yüksekteki merkezi bölge, çökeltiye çakılmış sayısız çam kazıkla desteklenen 118 adacık üzerinde insanlık tarihinin en ilginç yerleşimlerinden birine ev sahipliği yapmaya devam ediyor. Venedik denince anlaşılan ana ada 6 ayrı bölgeye ayrılmış, San Marco en bilineni. Çoğunlukla tur grupları da adanın tren istasyonu da olan Santa Crore’ye ulaşmalarına rağmen oradan deniz yoluyla San Marco’ya getiriliyor, turlarına buradan başlıyorlar. Piazza San Marco, yani San Marco Meydanı üç tarafı revakla süslü, bir ucunda San Marco Bazilikası ile Venedik tarihi boyunca yaşamın merkezi olmuş. Meydanda, Bazilika’nın karşısında Campanile di San Marco kulesi asansörle 100 metre yüksekten Venedik’i izleme fırsatı sunuyor. Ama bence vakit ve para kaybetmeye değmez çünkü bina yoğunluğu nedeniyle kanallar hiç görünmüyor, yukardan herhangi bir şehre bakmış gibi oluyor, Venedik’in suyun üstünde olduğu hissini yaşayamıyorsunuz.

Bazilika bir zamanlar Avrupa’nın en önde gelen iç mekanlarından birine sahipken daha ilerki çağlarda yapılan katedral ve bazilikaların görkemi arttıkça önemi azalmaya başlamış. Kabaca 10 dakikada gezebileceğiniz Bazilika’ya girmek ise güneş altında 20 dakikadan birkaç saate vakit alabilir. Bu nedenle www.venetoinside.com/en/basilica_of_san_marco/ adresinden ziyaret gününüzü ve kişi sayısını belirterek rezervasyon yapabilir, rezervasyon numarası ile hiç beklemeden ayrı kapıdan girebilirsiniz. Fazlasıyla turist çeken İtalya’da müzeden kiliseye pek çok yer için İnternet’ten veya İngilizce dahil pek çok dilde hizmet veren çağrı merkezlerinden bazen ekstra ücretle yer ayırtmak mümkün.

Bazilika’nın içinde Hazine gibi bölümler pek etkileyici değil diyebilirim, ama Bazilika girişindeki kuyruk aslında Museo Marciano için olabilir, ki müze şehrin en önemli tarihi varlıklarından San Marco atlarına ev sahipliği yapıyor. 1204 yılında o zamanki adıyla Konstantinopolis’ten savaş ganimeti olarak taşınan atlar aslında bizim bugünkü topraklarımıza da zamanında Roma ya da Antik Yunanistan’da dökülmüş bronz şahaserlerdir. Yaklaşık 2200 yıllık bu eser antik çağlardan kalma tek yanyana 4 at anlamına gelen quadriga örneği imiş. Müzede atların dışında bazı mozaikleri görebilir, bazilikanın tavan süslemelerini yakından izleyebilir, ardından dışarı çıkarak San Marco meydanını yukardan görebilir, Bazilika’nın önündeki aynı atların kopyasına bu sefer daha yaklaşabilirsiniz. İçerden çıktığınızda ise San Marco Bazilikası’da dönüp tekrar tekrar bakarsınız. Beş farklı kubbesi ile gerçekten göz alıcı bir zarafete sahip olduğundan meydanın farklı noktalarından izlemeye doyamayacağınız bir eser…

Palazzo Duccale yani Dükler Sarayı iç avlusunun güzel görüntüsü ile bir zamanların görkemli günlerini hala yaşatıyor
(fotoğrafı tıklayarak büyütebilirsiniz)

Venedik’in diğer önemli ziyaret noktası da 9 yüzyıl boyunca imparatorluğun yönetildiği Palazzo Duccale yani Dükler Sarayı’dır. Avlunun sağ tarafındaki merdivenlerle çıktığınız ikinci kattan sarayın içine girilir, merdivenler hemen iki yöne ayrılır, vaktiniz varsa düz yolu tercih etmeyip sağa kıvrılmanızı öneririm, böylece daha fazla yer görmüş olursunuz. Hafızam beni yanıltmıyorsa bu şekilde ceza mahkemeleri, hapishaneler ve suçluların belki de son kez gün ışığü görerek saraydan zindan tarafına geçtiği meşhur Ahlar Köprüsü Ponte Dei Sospiri’den geçebilirsiniz. Saray’ın bazı odalarında birkaç dilde açıklama panosu bulunsa da anlatımlı turlardan birine katılmak da hoş olacaktır. Özel toplantıların yapıldığı Onlar Konseyi gibi odalardan yavaş yavaş tüm Venedik erkeklerin toplandığı tartışma ve seçimlere ev sahipliği yapan Büyük Konsey Salonu’na geçerken tarihi de bir nebze olsun okumuş olursunuz.

San Marco Bazilikası’nın ön cephesi
(fotoğrafı tıklayarak büyütebilirsiniz)

Dükler Sarayı’na girerken aldığım sıradan bilet bana Venedik’teki diğer başlıca müzelerden üçüne daha girme imkanı sunuyordu. San Marco Meydanı’nda Bazilika’nın karşısında, ilerde, gözden kaçması kolay bir girişi olan Museo Correr aynı zamanda Museo Archeologico’ya da ev sahipliği yapıyor, Venedik tarihinin pek çok sanat eseri Correr’de görülebilir.

Dükler Sarayı’nın bir penceresinden karşıda minicik San Giorgio Maggiore, sağ tarafta ise Lido Adası’nın ucu

Kombine bilet ile girebileceğiniz müzelerden bazıları da Venedik’in eski zengin şahsiyetlerinin bazılarının tarihi evlerinde, örneğin benim ziyaret edemediğim Ca’ Rezzonica gerek Büyük Kanal’a bakan pencerelerinin manzarası gerek Murano camlarından avizeleriyle balo salonu, gerek sanat koleksiyonu ile önemli bir uğrak noktası. Turist kaynayan dar Venedik sokaklarında vaktiniz varsa böyle binaları, müzeleri ziyaret etme fırsatını kaçırmayarak, vaktiniz yoksa dış süslemelere bakarak Batı’ya doğru yürüyebilir, eğer oradan başlamadıysanız tren istasyonuna yaklaşabilir, görülecek yerler azalınca deniz minibüsü demeyi uygun gördüğüm vaperottalardan birine atlayarak Büyük Kanal üstünden tekrar San Marco Meydanı’nın güzelliklerine dönebilirsiniz. Ya da bilet fiyatını doğru ödeyerek Venedik’in diğer adalarına geçebilir, Lido, Burano ve Murano adalarına da gidebilirsiniz. Yüzmek isteyenlerin Lido’ya gittiğini, Murano’nun cam işçiliği atölyelerinin dikkat çektiğini duymuş olduğumu aktarmanın ötesine geçemeyeceğim. Öte yandan Venedik ana adaya en yakın olan, sürekli dikkatinizi çekmiş olabilecek minik adacık San Giorgio Maggiore’ye de vaporetta hatlarından doğru olana binerek, ki sanırım 82 numara idi, gidebilir, aynı isimli kilise görülebilir, yanındaki kuleye asansörle çıkılarak Venedik ana adası izlenebilir.

Venedik deyince akla gelen gondolları kullanabilmek her isteyene nasip olmuyor, gondolcular da bu nedenle biraz havalı davranabiliyor
(fotoğrafı tıklayarak büyütebilirsiniz)

Ve tabii gondolllar… Gondolcuların hepsinin şarkı söyleyebildiğini, ya da söylemek isteyeceğini sanmayın. Bu bile bir pazarlık konusu olabiliyor, hatta iki yerine dört kişi gondol paylaşmayı düşündüğünüzde gondolcunun fiyat arttırabildiğini görüp de şaşırmayın, süre de bir başka pazarlık konusu ve genelde anlaştığınız süreden 5 dakika az dolaşmayı kabullenmek gerekebiliyor. Vaporettalar ile etkileyici büyük kanalı gezmek daha çok erkeklerin ilgisini çekerken güzel gondollarla Venedik’in daracık su yollarında, gondolcunun akrobatik hareketleri, el ve ayak yordamıyla binaların farklı yüzlerini görmek de kadınların “Venedik’e gittim” demesi için olmazsa olmazlardan biri oluyor denebilir.

İlgili Yazılar:

• Toskana Bölgesi Gezi Notları: Floransa, Siena, Pisa, San Gimignano…

Öncelikle Paris’in ülkemize göre kuzeyde, kıta ortasında, yani soğuk bir yer olduğunu hatırlatmak isterim, ben bu yazıyı kışın kaleme alıyor olsam da gezi için bahar ve yaz ayları tercih edilmeli, kurban bayramında hastalanıp gelen bir arkadaşım nedeniyle böyle başlamak istedim. Peki diyelim Paris’te hava çok kötü, fırtına ve sağanak var. Sanatseverler, hatta sanata ilgisizler bile böyle hava koşullarında Paris’te olduklarına sevinsinler çünkü Paris müzeleri mutlaka görülmeli.

Meşhur Louvre için ne denebilir ki diye düşündüm, ama vakti dar olanlar için bu dev yapıdan özellikle seçmeler yazmalı. Herbiri üç dev bölümden toplam dört kata yayılan dünyanın en büyük müzesini bir günde hakkıyla gezmek için yemek ve dinlenme molası vermemek, sabah kuyrukta önlerde yer almak gerekli. Hatta bence Louvre gezisi ciddiye alınıp resmi web sitesine girip plan bile yapılabilir. Paris’te iki hafta kalma imkanı olanlar ise bu müzeyi birkaç ayrı günde ziyaret etmeli bence. Entresol adlı giriş/zemin kattakilerden feragat ederek diğer katlara ağırlık vermek benim tercihim. Bu katta Louvre Medieval adıyla Louvre sarayı ve öncesinde buradaki kalenin kalıntıları ve tarihi, diğer iki yanda Fransız ve İtalyan heykel sanatı sunuluyor. Rez-de-Chaussée katı ise tamamen heykeller ve Mısır ila Yunan antik kalıntılarına ayrılmış. Mısır tarihi dünyanın pek çok müzesinde görülebilir, tabii Louvre’daki koleksiyonun çok büyük, ama Mısır’ın bu kadar büyük boyutta paketlenip taşınması insanı üzüyor, bir noktada “ben bunları Mısır’da görmeliydim” denebiliyor.

Louvre Müzesi’nde Napoleon Apartments olarak bilinen rezidans da bence en az sanat eserleri kadar ilgi çekici
(fotoğrafı tıklayarak büyütebilirsiniz)

Birinci katta Mısır devam etse de asıl büyük alanı harika resimlerle İtalyan ve Fransız ressamlar süslüyor. Ve bence mutlaka görmeniz gereken sarayın ek bölümü, Napolyon’un kullandığı salonlar, odalar! Tartışmasız çok etkileyici… Yine bu katta kutsal eşyalar Apollon Galerisi’nde görülmeli. En üst, yani 2. katta ise resimler devam ediyor, bu kata da iyi zaman ayırmalı. Louvre’un “Tuileries” diye adlandırılan bahçeleri de var, bu geniş park/bahçe Concorde Meydanı’na kadar sürüyor. Concorde demişken de mutlaka önünde duracağınız bu meydanı anlatmıyorum. Ama Concorde’dan her yöne biraz ilerlemeyi, tarihi bina, katedral ve diğer yapıların havasını solumaya çalışmanızı öneririm.

Champs Elysée’nin diğer ucundaki Concorde Meydanı geniş ve yakınında yüksek binalar olmaması sayesinde farklı yönlerde hoş Paris görüntüleri yakalamayı mümkün kılıyor
(fotoğrafı tıklayarak büyütebilirsiniz)

Louvre demişken müze faslını Orsay’den de bahsedip kapatmak istiyorum. Fazladan vaktiniz varsa, ya da Louvre’un kapalı olduğu Salı günü bir müze gezmek isterseniz bence güzel sanatlar müzesi Orsay çok iyi bir tercih olacaktır. Orsay’de gözünüze aşina pek çok ünlü tablo, ünlü ressamlar görecek, eski tren garı yapının nasıl başarıyla müzeye çevrildiğinden etkilenecek, harika heykellerin yanından geçecek, mükemmel bir mobilya, art-nouveau eserlere şaşırıp ev dekorasyonu hayallerinizi baştan kuracak, tüm bunları 3-5 saatte görmüş olmanın mutluluğunu yaşayacaksınız. Paris’te sayısız müze var, ama bence Louvre ve Musée d’Orsay kaçırılmamalı.

Orsay Müzesi kafetaryasının balkonunda dinlenme imkanınız da var, hem de Seine Nehri ve ilerde sürekli bakışları çeken Sacré Coeur manzarası ile

Eğer hava açıldıysa bir çizgi filmden çıkmış gibi duran Sacré Coeur Katedrali’nin yusyavarlak sevimli kubbesini önündeki yeşilliklere uzanarak seyretmek, arada bir de arkanıza dönüp Paris’i izlemek popüler bir seçenek. Şehirde çoğu yerde görüp merak edilen Sacré Coeur’ün altına inip gezebilir, kubbeye çıkıp manzara kovalayabilirsiniz. Ama buradan çok daha etkileyici katedraller var, bu nedenle Sacré Coeur “mutlaka görmeli” listesinde değil. Örneğin yine pek bilinmeyen merkeze yakın Saint-Eustache, ya da Eglise des Halles adlı 500 yıllık büyük kilise bile bence daha önemli.

Saint Dennis Bazilikası’ndaki kral mezarlarından biri
(fotoğrafı tıklayarak büyütebilirsiniz)

Merkezin dış sınırlarında dolaşmaya devam edelim, Dünya Kupası için inşa edilen Stade de France’ın semti St. Dennis’in Bazilikası turistlerin gözünden kaçan ama aslında şehrin sayılı tarihi yapılarından biri. 13. metro hattında “Basilique de Saint-Denis” istasyonu size yardımcı olacaktır. 465 yılında ölen Clovis 1′den itibaren tüm Fransız Kralları’nın anıt mezarları bu Bazilika’da toplanmış, aynı zamanda Kraliçeler de taçlarını burada takmışlar. Mevcut yapının tarihi 12. Yüzyıl’a ulaşıyor, yapının kendi ihtişamı dışında kralların ve kraliçeleri tüm detaylarıyla, neredeyse yüzlerindeki mimikleri yaşatan heykellerle kapalı anıt mezarları etkileyici.

Opera Palais Garnier hem dışı hem içiyle büyüleyici bir opera binası
(fotoğrafı tıklayarak büyütebilirsiniz)

Son bir kez merkeze dönecek olursam, tarihi opera binası Palais Garnier’de bilet bulmaya çalışıp opera izlemeye çabalamalı, ya da en azından her gün öğlen 3-4 sularında Avrupa’nın belki de en güzel opera binasını gezdiren turlara katılmalı. Şehrin diğer operası ise Opera Bastille.

Çok kalabalıkken gittiğim Paris’te restoranlar, kafeler tıklım tıklımken yaşadıklarımdan bu alanlarda doğru tavsiye verebileceğimi sanmıyorum, bu konuyu eksik bırakıp yavaşça Paris merkezden dışarı çıkıyorum. Paris’in dışındaki iki ana ziyaret yerinden biri Euro Disney, diğeri de Versailles Sarayı. Disneyland’a gitmedim ama gidenler de, Amerika’da bu tip yerleri ziyaret etmemişlerse güzel ve mutlu bir gün geçiriyorlar. Versailles ise uzun süre Fransız hanedanlarını ağırlayan meşhur saray! Ama Avrupa’da çok daha etkileyici kraliyet sarayları var. Versailles’ın içi zarar gördükten sonra en son Rockfeller Vakfı’nın desteğiyle tekrar görücüye çıkacak hale gelmiş, etkileyici odalar az sayıda, 1-2 güzel koridorla yetiniyorsunuz.

Herşey dışarı çıkınca başlıyor, mutlaka sarayın bahçelerini de içeren bilet alın ve ne kadar anlatsam da inanması zor büyüklükteki Versailles’ın bahçesini gezin. “Bahçe” kelimesini ne kadar uygunsuz kullandığımı anlarsınız.  Bahçede bir yerden bir yere ulaşmak için mini trene binmek dışında bisikletler, atlar kiralayabilirsiniz. Uzaktan hiç bitmiyor gibi gözüken kanalda sandallarda huzurla kürek çekebilirsiniz. Sezonuna göre ücretsiz konser gibi etkinlik ve aktiviteler de olan bahçede görülmesi hoş olacak Marie-Antoinette’in kaldığı kendi mini sarayı da var. Ayrıca bahçenin bir ucunda, çoğu ziyaretçinin görmediği mesafede minik göl kenarında yer alan yine sanki bir çizgi filmden çıkmış, yüzlerce yıldır dokunulmamış gibi duran minik köy, binaları ve değirmeniyle hep orda kalma isteği uyandırıyor…

Versailles Sarayı iç mekanlarından ziyade dev bahçe ve parkları ile sizi şaşırtıyor

Paris’te gördüklerimden görmenizi arzuladıklarımın bu kadarını yazabildim, Paris defterini şimdilik kapatıyorum, Paris beklentilerinizden çok farklı çıkabilir, hazırlıklı olun!

İlgili Yazılar:

• Paris ve Kısa Gezi Önerileri – 1

Fakat bu önerilere başlamadan önce çektiğim yüzlerce fotoğrafı paylaşamama nedenimi hatırlatayım. cihansalim.net/galeri adresi altında yayına soktuğum fotoğraf arşivim için kullandığım altyapının bir açığı sonrası web siteme yapılan saldırı büyük hasar bıraktı. Bırakın fotoğraf, bir daha siteme yazı bile ekleme konusunda uzun süre isteksiz kaldım. Belki bir gün tekrar fotoğraf paylaşımına başlayabilirim…

Maviyle yeşilin yoğunluğundan haz alan biri olarak hem “bina yığını”, hem de deniz kıyısında olmayan şehirlerden pek etkilenmiyorum. Paris, tarihi kalbindeki eski, harika korunmuş bina ve anıtları, aralarından kıvrılarak akan kahverengi Seine nehri, hele sıklıkla tecrübe ettiğim yağmurlu günlerde değişen renkleriyle beni büyüleyemedi. Adeta bir ovaya kurulmuş gibi engebesiz görüntü, topografik yapı da buna eklenince açıkçası yükseklere çıkıp şehre tepeden bakmaya bence gerek yok.

Lafın kısası Eyfel Kulesi (Tour Eiffel), Montparnasse gökdeleni (Tour Montparnasse), Zafer Takı (Arc de Triomphe), Notre Dame Katedrali, hatta Sacré Coeur Katedrali’nin tepesine çıkıp panaromik bir görüntü peşinde olmanıza gerek yok. Benim naçizane önerim, yapamamış olsam da, bir gece manzarası için bu noktalardan birinin tepesine çıkmak, ışıklar içinde Paris’i seyretmek olurdu. Ve böyle yapacaksam da Eyfel’e çıkmaz, onu görmek için başka bir bina veya anıtın tepesine çıkardım.

Mavi ve yeşili eksik Paris'i kuşbakışı görmek için bence gece beklenmeli
(fotoğrafı tıklayarak büyütebilirsiniz)

Eyfel’e inip çıkmak, hele haftasonu, kule ayaklarında, 2. kattaki asansörlerde, zirveden inme asansörlerinde beklenen kuyruklarla 3 saati kolayca aşabilir. Montparnasse da kararlılıkla devam ettirilen tarihi merkezi koruma azmi nedeniyle şehirdeki tek gökdelen, ama Fransa’nın en yüksek binasının manzarası da zamanınızı başka bir yere ayırmanızı engelleyecek kadar güzel değil.

Champs-Elysée bulvarından Zafer Takı’nın (Arc de Triomphe) meydanına ulaştığınızda ve alt geçitle takın yanına çıktığınızda ülkelerin geçmişi, savaşı, savaşanları anma yöntemleri arasındaki farkları düşünmeye başlıyorsunuz. Zafer Takı’nın altındaki bakır plakada General De Gaulle’ün sözleri 2. Dünya Savaşı’nda Alman kuşatması altında kalan Fransa’nın umutsuzluğunu yansıtıyor. Kurtuluş Savaşı’mızı, destanlarımızı düşününce De Gaulle’ün laflarının oraya yazılması bizleri şaşırtıyor, çünkü meşhur komutan şöyle konuşuyor:

“Fransa yalnız değildir, o yalnız değildir, o yalnız değildir. Arkasında büyük bir imparatorluk vardır. Britanya ile bir blok kurabilir (…), Birleşik Devletler’in endüstriyel gücünden sınırsızca yararlanabilir” sözleriyle Fransızlara moral vermeye çalışırken bu konuşmaları Londra’dan yapıyor ve Londra’da bir süre daha kalacağını söylüyor. Bu sözler adeta destansı bir şekilde zafer anıtının altında yer alıyor… Fransa’nın 2. Savaş’ta düştüğü durumu bilen biri olsam da bu sözleri burada görmeyi beklemiyordum.

Tak’ın mimarisini, süslemelerini izledikten, sembolleri anlamaya çalıştıktan sonra, zamanı olanlar, Paris’in 1 numaralı metro hattına atlayarak iki durak ilerdeki La Défence’a gidebilir. Grande Arche, yani büyük tak, yaklaşık 110 m.lik bir küp. Bu modern yapı içinde ofisler olduğu gibi terasından Paris’in merkezi ve belki daha önemlisi dış bölgelere de bakabilirsiniz. Ama merkez manzarası çok açık olmayabilir, çünkü La Défence iş merkezi ve şehrin merkezinde izin verilmeyen yüksek binalar, gökdelenler burada toplanmış. Tabii buraya gelmenin amacı bir Zafer Takı’na uzaktan bakmak, bir arkanıza dönüp büyük küpe bakmak, şehircilik, mimari, planlama üzerine düşünmek olabilir, daha fazlası değil…

Grande Arche Zafer Takı ile arasındaki uzun bulvar sayesinde farklı bir perspektifle şehre bakmanızı sağlıyor
(fotoğrafı tıklayarak büyütebilirsiniz)

Katedrallere dönersek, romanıyla ünlenen Notre Dame’ı tabii ziyaret eder, içinde bir tur atar çıkarsınız, ama birkaç yüz basamakla tepesine çıkıp şeytanları korkutma amacıyla yapılan heykellerin yanından şehre bakmak için 45-50 dakika kuyruk beklemeye gerek olmadığını söyleyebilirim. Bu tarihi minik merkezde yani Ile de la Cité adacığında görülecek diğer yerler Adalet Sarayı (Palais de Justice) kompleksinin içindeki Conciergerie ve Sainte-Chapelle. Conciergerie şehrin en eski binalarından, önceleri bir saray, sonra askerlerin konaklama yeri derken hapishaneye dönüşen, bugün görülecek çok az şey olan yapı; zamanı dar olanlar için görülecekler listesinden çıkmalı. Fransız Devrimi sırasında Marie Antoinette ve ünlü ünsüz pek çok ismin tutulduğu hapishanede idamlar da gerçekleştirildi. Bu bölümlerin bazıları korunduğu gibi Antoinette ve onu göz altında tutanların mankenlerle canlandırılığı bir oda olduğunu söyleyeyim ki gitmeyenler merakta kalmasın.

Notre Dame Katedrali'nin koruyucuları(!) ve uzakta Sacré Coeur Katedrali
(fotoğrafı tıklayarak büyütebilirsiniz)

Sainte-Chapelle ise bence mutlaka görülmeli. Gotik mimarinin sayılı örneklerinden olan şapelin üst katı tamamen resimli camlarla ilk anda insanı sersemleten renkli bir ortam sunuyor. Kendinize geldiğinizde bu renk terapisini yaşıyor, ancak bir süre sonra camlarda anlatılanlara konsantre olabiliyorsunuz.

İlk yazım burada kalsın. Sırada Sacré Coeur, Louvre ve Orsay müzeleri, Versailles Sarayı, St. Dennis, Opera ve daha fazlası var, onlar da sonraki yazıya…

İlgili Yazılar:

• Paris ve Kısa Gezi Önerileri – 2

İşte bu bölgede yer alan eserlerden olan Kariye ve Fethiye Kiliseleri önce camiiye çevrilmiş ve ibadet için kullanılmış, ardından camii olarak kalmış ama kullanıma kapanmış ve sonunda müzeye çevrilmişler. İkisi de Çarşamba günleri kapalı olan müzeler T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı İstanbul Ayasofya Müze Müdürlüğü’ne bağlı. Bakanlık web sitesinde müzeler ve ören sayfasında İstanbul ve Ayasofya bölümüne inip bu iki müze ve diğerleri hakkında özet bilgi, telefon, adres öğrenebilirsiniz. Çektiğim fotoğrafları cihansalim.net/galeri altında Kariye ve Fethiye Müzeleri klasöründen görebilirsiniz.

Diğerleri ile karşılaştırdığımızda maalesef Fethiye çok ciddi hasara uğramış durumda ve süslemeler, tavan ve duvar resimlerinden çoğuna zarar verilmiş. Hatta sınırlı zamanı olanlar Fethiye yerine bölgede başka bir mekanı ziyaret etmeyi düşünebilir. Ama Kariye Kilisesi’nin duvar ve tavanlarının çoğu hala orjinaline yakın bir görüntü sunuyorlar. Tahtalarla kapatılan bu duvarlardan Bizans döneminden bu yana nispeten daha az kayıp yaşamış. Hatta gerek Mardin, Midyat’ta, gerekse de Kapadokya’da gezi duraklarından olan tarihi kiliseleri düşündüğümde Türkiye’nin sayılı tavan ve duvar süslemeli kiliselerinden birinin rahatlıkla Kariye olduğunu söyleyebilir. Bizans’ın başkentinde özenle çizilen ve renklendirilen figürler kanımca diğer tarihi kiliselerden daha farklı bir hava sunuyor. Başka bir kültürü ve öğelerini yeteri kadar tanımamış, tanıyamamış olanların gezerken rahatsız olmayacağı bir tarihi mekan olduğu rahatlıkla söylenebilir.

Böyle bir mekana gelen yabancı turistlerin ise yoğun İstanbul tur programları içinde müzenin yanıbaşındaki eski Türk yemekleri restoranı Asitane’de yemek yiyememesi ise üzücü. Öğle yemeği saatine denk getirdiğim gezide Asitane’nin lezzetlerini tatma şansı yakaladım. Midye ezmeli lahana sarma, harika nohut ezme ve diğer klasik mezelerin yanında vişneli zeytinyağlı yaprak sarması sofra sohbetinizin yemeğe kaymasını sağlıyor. Ana yemekler ise çok çeşitli ve farklı aroma, bitki, meyve, ot, toz, biberiye, baharat kullanımıyla hem görüntü hem lezzet olarak sizi tatmin ediyor. Seçenekler de fazlasıyla bol, Nırbaç, Mahmudiye… diye uzuyor gidiyor. Fakat bir restoranın sadece yemeklerinin güzel olması asla yeterli olamaz. İç mekan tasarımı eski İstanbul anlamına gelen Asitane adından beklenen kibarlık ve mütevazılık sergileyen servis ekibiyle birleşmiş.

Yemeğin ardından Fethiye Müzesi’nin sergilenen tek holünü gezdikten sonra çok farklı görüntüler sunan ara sokakların arasında çocuk koşturmacaları, pek çok ufak camiinin ezan sesi, her yokuşun başından görünen Kırmızı Mektep olarak bilinen Rum Lisesi’nin şık silüetiyle adımlarımız Haliç kıyısına vardı. Oradan Patrikhane ve Süleymaniye Camii ile turu tamamladık ama Süleymaniye’nin çok geniş çaplı bir restorasyonda olması ve bahçesinin bile gezilemiyor oluşu ile fotoğraf makinemin pilinin bitmesi birleşince asıl amacımız olan Fatih kiliseleri gezisini tamamlamanın mutluluğuyla erkenden dönüş yoluna çıktık. Bu arada restorasyonun bu kadar geniş alana yayıldığını maalesef yerli ve yabancı turistlerin anlayacağı şekilde belirtmemek de düşündürücü. Evet, minarelerin restore edildiği malum ama iç mekandaki yapay duvarların restorasyon çalışması olduğunu herkes anlamayabilir…

Ama bizler için asıl manzara tarihi tepedeki kent. Maalesef beton yapılaşmalar Mardin’in görüntüsünü de bozmaya başlamış, tarihi taş binalara yapılan ekler özellikle dikkat çekiyor. Gereken özeni göstermeyek bu tarihi zenginliğimizi de kaybetme potansiyelimiz olduğunu gösteriyoruz. Fakat bugünkü haliyle Mardin insanı başka bir zamana götürüyor. Sanki Doğu’nun gizemli bir kentine, yüzyıllar öncesine gönderilmiş gibi hissediyoruz. Sokakları daracık bırakan yüksek duvarlı avluların içindeki güzellikleri merak ediyor, on metre sonra kesişen bir sokakla bir anda uçsuz bucaksız ovayı görüyor, ilerlemeye devam edince süslü balkon ve kemerlerin karanlıkta bıraktığı bir sokakta duvar işlemelerine hayran kalıyorum.

Daracık sokaklar bir anda çocukların cıvıltılarıyla, oyunlarıyla şenlenebiliyor. Öte yandan, bu duvarlar arasında giden yollarda sığınacak bir kapı açtırmanın imkansızlığı, geçmişin zor dönemlerinde yaşanmış mücadelelerin mekanının tam da bu sokaklar olduğunu düşündürtüyor, ürpertiyor.

Tarihi yerleşimi yaklaşık 3 saat yürürken harika minaresiyle Ulu Camii, Kırklar Kilisesi, Revaklı Çarşı ve daha pek çok yapı birden ortaya çıkıyor. Abdüllatif Camii, Şahtanalar’ınki gibi ev ve konaklar nispeten daha kolay kendini belli ediyor, tüm yapılar gözümüzü doyuran işçiliğe sahip. Tabii Güneydoğu Anadolu turumun geri kalanının aksine midem de yerel tatlara doyuyor, kubbe de denen yassı içli köfteler, çeşit çeşit pilavlar, işkembe dolması, etli ekmekler, yemeye fırsatım olmayan kaburga dolması gibi mükemmel yerel tatlar diğer bölge şehirlerinin aksine daha ulaşılabilir, daha yaygın gibime geldi Mardin’de.

Gerek bu açık hava müzesinde gerekse Midyat ilçesinde Müslümanlar, Süryaniler, Yezidiler beraber yaşıyor. Mardin karşılıklı hoşgörü ve anlayışın da ötesinde insanların din ve ırk farkını unutarak nasıl beraber yaşayabileceğini göstermesi açısından Türkiye’ye büyük bir örnek. İnanç farklılığının yanında ırk olarak da farklılıklara ev sahibi bir bölge, her ne kadar en parlak dönemlerindeki kadar kozmopolit olmasa da… Geçtiğimiz aylarda fidye için kaçırılan Süryani papazın serbest kalmasına zılgıtlar çekerek sevinen, coşan Müslüman köylü kadınların görüntüleri henüz çok taze.

Midyat da tarihi konakları, yerleşimleri ile bugün unutulan incelik ve zerafeti hatırlatıyor. Süryaniler’in faal olarak kullandıkları manastırlar dışında tarihi manastırlara da ev sahibi olan ilçe de Mardin merkezi gibi 4000 yıllık bir geçmişe sahip.

Anlatacak daha çok şey var, ama belki fotoğraflar kelimeler yerine geçer. cihansalim.net/galeri altındaki Mardin klasöründe Deyrulzafaran Manastırı, restore edilmekte olan Kasımiye Medresesi, Midyat klasöründe ise Mor Gabriel Manastırı yazıda bahsetmediğim yapılar. Ayrıca gerek Mardin gerekse de Midyat‘ın resmi kamu web sitelerinden pek çok tarihi, kültürel bilgi edinebilirsiniz. Mardinimiz.com da bir diğer başvuru kaynağı olarak göze çarpıyor.

Mardin’i görmeli, Mardin’deki kaynaşmayı ülkemizin her kasabası ve şehrinde yaşamalıyız…

Habib Bourguiba Fransa’dan bağımsızlığı ilan ederek devleti kurarken Türkiye’den de aldığı örnekler bir hayli fazla. En çabuk dikkat çekenler ise bayrağımıza oldukça benzeyen Tunus bayrağı, kamu kurumlarında türban ve diğer dinlerin sembolleri olan giyeceklerle çalışmanın yasak olması, zorunlu öğretimin kız ve erkekler, hem bizden de fazla tam 11 sene zorunlu koşulması…

Yaklaşık 4 günlük Tunus gezisinde ülkenin yazları en çok turist çeken şehirlerinden birinde kaldık, ama mevsim yaz değildi. Ülkenin batı ve iç kesimlerine doğru, ardından da güneye, çöle doğru turlar yaptık. Ülkenin bir hayli geniş bir bölümünü gördüm ve geri kalanı hakkında da tahminlerim oluştu. İlerki günlerde bazı bölgeler ve ülke geneliyle ilgili tekrar yazabilirim ama genel bir değerlendirme yapmak gerekirse Tunus’un beklentileri karşılayacak turistik değer taşıdığını söylemek çok güç.

Ülkenin tarihi çok eskiye dayanmadığı gibi tarihi bina, kalıntı, kültürel ve sanatsal birikim de yok denecek seviyede. Turizm açısından geriye doğal güzellikler kalıyor, ama Tunus’un denizi ya da çölü de aslında çekim noktası olmaktan çok uzak. Açıkçası bırakın diğer ülkeleri, Tunus ve benzer ülkeleri gezmeden önce ülkemizde Kapadokya, tüm Karadeniz, Güneydoğu Anadolu’yu gezmek çok daha ödüllendirici, benzersiz tecrübeler sunuyor.

Peki Tunus’a niye gidilmeli? Bir Kuzey Afrika ülkesi görmek için, dünyanın bu bölümünde insanların nasıl yaşadığını, kapalı ve açık çarşı, pazar kültürünün hala nasıl sürdüğünü gözlemlemek, hala dev çokuluslu şirketlerin hiç faaliyet göstermediği bir ülkede yerel kültürün durumunu okuyabilmek, içinizdeki çöl, “hafif, Kuzey Afrika” merakınızı doyurmak için olabilir…

Tunus’ta çektiğim fotoğrafları cihansalim.net/galeri adresinde Tunis: Bardo Müzesi, Kartaca, Sidi Bou Said, Batı Tunus: Kairouan, Sousse, Okba Camii ve Tunus iç bölgeler, El Jem Arena, Douz’da Çöl, Tozeur Tuz Gölü adlı 3 ayrı klasörde izleyebilirsiniz.

Bu noktada rehberlerin önemi ortaya çıkıyor. Turizm geçmişi, tarih bilgisi ve ilgili alanlarda formasyon sahibi rehberler bu turlarda sadece gezilen yerlerin tarihini anlatmakla kalmıyorlar. Gerek turizm firması, gerekse turistler görevli rehberden her türlü soruna ilgi göstermesini bekliyorlar. Bu beklentinin yüksek olduğu kabul edilebilir, ama kanımca beklenti “sorunun çözülmesi” değil en azından sorun karşısında ilgi ve çaba gösterme. İşte bu beklentiyi karşılamakta zorlanan rehberler insanların yılda bazen bir kez yapabildikleri tatillerinin kıymetini anlama dıklarını gösterir tutumlar sergileyebiliyor.

Artık pek çok tura katılmış biri olarak maalesef ülkemizde toplumbilimi, insan davranışları, kriz yönetimi konusunda bilgili, başarılı olan rehberlerin çok az olduğunu üzülerek söyleyebilirim. Bazıları hala egolarını tatmin etme, kendilerini kanıtlama çabasında oluyor. Çoğu turda öncelikle daha 30′lu yaşlara varmamış parlak, bilgili rehber arkadaşların açılış konuşmalarına tanık oluyoruz. “Tam 7 yıldır”, “tam 9 yıldır” rehber olduğunu(!) belirterek söze girenler ilk gün “ben her sorunu yaşadım, ne olsa yönetmesini bilirim, siz karışmayın” mesajları veriyor, hayatlarının çok daha ileri aşamalarında olan tecrübeli insanlara. Ardından turun ilerleyen günlerinde, özellikle de son gününde, “benim tuzum kuru” imalarına varan laflar bile ediliyor, özellikle dönüş yolunda “değerlendirme formu” verenlerde, ya da eve dönüş sonrası tur firmasını arayıp turdan şikayet edecek turistlerin olacağı tahmin edilen durumlarda.

Tur sırasında rehberin önerilerine uymayanlar rehberin kabul edebileceğinden fazlalaşırsa, rehberi sesli olarak eleştiren olursa, rehber yemek yeri seçimi, otobüs, uçakta oturma planı ile ilgili açıkça eleştirilirse turun tadı bazen çok fazla kaçabiliyor. Çünkü yılların tecrübesine sahip olduğu, yılın çoğunu yollarda geçirdiğini söyleyen rehber bu alışılageldik durumlara alışamamış biri olabiliyor, bu durumu fazlasıyla kişiselleştirip alınabiliyor. Ve sonrasında da gün ya da tur boyunca asık suratlı bir rehberle gezme şansını elde edebiliyorsunuz!

Aslında verilebilecek örnekler çok fazla. Bu nicel fazlalığın nedeni ise rehberlerimizin işlerine yaklaşımları ve profesyonelliğindeki sorunlar. Rehberlik görevi ülkemizde, özellikle kültür turlarında bir şelalenin, caminin, manastırın hikayesini anlatmakla sınırlı değil, bu alanda becerili olmak için son derece profesyonel davranan, yaşayan rehberler çoğunlukta. Ama sürekli insanla içiçe olunan böyle bir meslekte verilen hizmet anlatım hizmetiyle sınırlı değildir, insanların beklentilerini anlayışla karşılayabilmek, ekip yönetebilmek önemli olandır.

Övgülerden haz alan, mutlu ve motive olan rehberler bir eleştiriden çok etkilenir, moral çöküntü yaşar. Ve bu son derece sık olur, halbuki profesyonellik bu duygusal iniş ve çıkışları dengelemek, iniş ve çıkışları azaltmak, bunları yansıtmamaktır…

Lafın kısası, öncelikle rehberlerimiz tur düzenleyen firmalarının kendilerine verdiği görevi kabullenmeli, ardından da tatile gelen insanların psikolojisini anlamalılar. Zor bir dönemi atlatmak için belli bir masrafı gözden çıkaran insanların psikolojisini yani karşı tarafı anlamayı, empati yapmayı bilen rehberlerin ne kadar başarılı olduğunu da bizzat gördüm. Dileğim bu örneklerin artması. Çünkü Türk kafilesi gezdiren rehberlerin dezavantajları olduğu gibi önemli bir avantajları var, o da Türk insanının unutkanlığı, yufka yürekliliği, cansiparhane dostluğu!

Bizim rehberimiz küsse de, küstürse de yerli turistimiz bunu bir süre sonra unutur, dostluk tekrar kurulur, hatta dünyada pek olmayan adetlerimizden bahşiş rehberle arası bozulanlar tarafından bile bir güzel verilir…

Son olarak tüm bunların tahminler ve gözlemlere dayalı yazılmadığını söylemeliyim, rehber arkadaşlarım olduğu gibi katıldığım turların neredeyse hepsinde rehber arkadaşlarla oldukça samimi olan biri olarak dertleşmelerinden aklımda kalanlar bunlar. Ve de ülkemizde genci yaşlısı harika rehberler olduğunu da söylemeye gerek bile yok. Ama insan vasat performansla sık sık karşılaşınca “niye böyle” diye düşünmeden, benim durumumda bir de yazmadan edemiyor…

Batman’a yaklaşık yarım saat mesafedeki Hasankeyf kıvrıla kıvrıla akan Dicle’nin üstünde Orta Çağ’ın önemli yerleşimlerimlerinden biriymiş. “Kaya hisarı” anlamını taşıyan bu yerleşim yekpare taştan oldukça yüksek bir kale ile ele geçirilmesi zor bir yer olmuş, çok büyük saldırılarla karşılaşmadığı dönemlerde de coğrafi konumu ile ticaretini geliştirmiş. Hasankeyf hakkında detaylı bilgilere Hasankeyf Kaymakamlığı’nın web sitesinden ulaşabilirsiniz.

13. YY. Eyyübilerin önemli eserler bıraktığı şehir bir dönem sürekli el değiştirmiş. Hasankeyf’in kemerli köprüsü ise yapıldığı dönem ayak açıklığı en geniş olan 2-3 köprüden biriymiş. Bir dönem sürekli el değiştiren Hasankeyf son olarak Osmanlı egemenliğine geçtikten sonra büyüme ivmesini tekrar yakalamış ve 16. Yüzyıl’da yaklaşık 10 bin kişinin evi olmuş.

Ama uzun süredir bırakın yerinde saymayı bu tarihi miras geriye doğru gidiyor, gittikçe küçülüyor… Bugün çevre köyleri ile yaklaşık 7 bin nüfuslu olan Hasankeyf son 50 yıldaki en tenha döneminde. Bu gerileme hız kesmiyor çünkü 1970′lerden beri Ilısu Barajı’nın tehdidi, Hasankeyf’in yok olacağı korkusu ile insanlar göç ediyor.

Birkaç saat kaldığım Hasankeyf’de çok da iç açıcı olmayan sahneler gördüm, sonra yaptığım araştırmada ise bir kaynakta ilçenin ülkenin en fakir üç ilçesinden biri olduğu bilgisi ile karşılaştım. Tarihi böyle zengin bir yeri umutsuzluğa, fakirliğe mahkum etmek ülkemizin bir ayıbı. Ilısu’nun hayata geçip geçmeyeceği, Hasankeyf’in ne oranda korunacağı, insanlara nasıl alternatifler, yeni yaşam seçenekleri sunulacağı o kadar belirsiz kaldı ki insanlar gitmekten başka çare bulamadılar. Çeşitli yöneticiler, sorumlular farklı açılımlarda bulundu, bir önlem, bir umursamama kararları arasında gidip gelindi. Belki bu da bir taktikti! İnsanları belirsizliğin karamsarlığı ve korkusuna mahkum etmek, zamanı gelince de neredeyse kimsenin kalmadığı bir Hasankeyf elde etmek!

Bugünkü resim ise Hasankeyf’in en geç 5 sene içinde sular altında kalacağını gösteriyor. Ilısu için oluşturulan, elde edilen kaynaktan 25 milyon Avro Hasankeyf’in “olabildiğine korunması” için kullanılacakmış… Bakalım elimizde ne kalacak. Sizler ise elimizde ne kalacağı belli olmadığından birkaç sene içinde lütfen Hasankeyf’i görmeye çalışın…

Hasankeyf’te çektiğim fotoğraflardan yaklaşık 40 tanesi ise cihansalim.net/galeri’nin Hasankeyf albümünde görebilir, güzelliği tahmin etmeye çalışabilirsiniz.

İlgili Yazılar:

• Terör Korkusuyla GAP Turu’na Çıkmak, Nemrut Dağı ve Nemrut’ta Güneşe Yetişememek, Tur Düzenleyiciler

Bu yaklaşım bir yana gelecekte GAP turuna çıkmak isteyenler ama bölge hakkında çok az bilgi sahibi olanlara Gaziantep, Şanlıurfa, Adıyaman, Mardin, Diyarbakır ve bölgedeki Harran, Hasankeyf gibi yerlerin terör örgütünün kabul edilemez eylemlerine tanık olduğumuz bölgeler olmadığını söyleyeyim. Maalesef eylemler Doğu Anadolu Bölgesi’nde yaşanıyor…

Gelelim bölgenin güzelliklerine, ilk olarak da efsanelere ev sahipliği yapan Nemrut Dağı’na. Adıyaman merkezinden tahminimce bir saatlik bir yolculukla zirveye yakın bir noktaya varıyor, oradan da yaklaşık 20 dakikalık bir yürüyüşle iki bin yüz metre yükseklikteki zirveye ve Antiochos’un tümülüsüne, dev heykellere ulaşıyorsunuz.

Eski çağlarda Kommagene adıyla anılan bölgede kurulan Kommagene Krallığı fazla uzun ömürlü olmamış ve özgürlüğünü Roma’ya kaybetmiş. Kral I. Antiochos’un Nemrut’un tepesine yaptırdığı 49 metre yüksekliği, 149 metre eni olan tümülüs mezarı ise bugün Anadolu’da içine girilmemiş, talan ya da hırsızlığı uğramamış çok az sayıdaki tümülüsten biri. Zira mezar odasına giden koridorların içindeki (aklımda yanlış kalmış olabilir) taş parçacıkları herhangi bir dinamit, vb. tümülüs mezar odasına erişme yönteminin etkisiyle tamamen odanın içine akacak ve odayı kıymetsiz kılacak şekilde inşa edilmiş.

Nemrut’un tümülüsten çok daha fazla bilinen simgeleri ise tabii ki dev heykeller. Kralın iki yanına birer aslan, birer kartal ve de antik Yunan ve Acem tanrılarının oturduğu 10 metreye yaklaşan yükseklikte heykellerin kafaları uzun süredir vücutlarından ayrı olarak duruyor. Bunların omuzların üstüne yerleştirilmemesi de bir başka tartışma konusu.

Bu heykeller ve Kral’ın Yunan ve İranlı atalarının figürleri tümülüste de bulunuyor. Bu heykeller Yunanlı yüz hatları, İranlı giyim özellikleri taşıyor. Batı terasında bulunan aslan heykeli Mars, Jüpiter ve Mars’ın M.Ö. 7 Temmuz 62 yılında gökyüzündeki konumunu gösteriyor, bu tarih büyük olasılıkla inşaatın başladığı tarih olabilir.

Kommagene tarihi ve de anıt mezarın yanında Nemrut’un zirvesinde güneş doğuşu ve batışını izlemek büyük bir zevk imiş. İmiş diyorum çünkü biz Türkiye’nin sayılı birkaç kültür turu firmasından biriyle yaptığımız yolculukta boşuna güneş batışını göreceğimiz yönünde ümitlendirildik. Günler de kısalmaya başladığından gün boyunca her beş dakikalık gecikme birikerek akşam dağa geç varmamıza neden oldu. Burada parantez açıp Türk turistinin çılgın alışveriş iştahını yine tecrübe ettiğimi, bunu anlayamadığımı belirteyim. Böyle bir geziye katılan, nispeten kültürel değerlere, doğaya, tarihe kıymet veren insanlar bile kendilerini çarşılarda tatmin ederek akşam Nemrut’ta güneş batışına yetişemediler, kaçı bir daha Nemrut’a gidebilecek ki hayatları boyunca…

Tabii parantezi kapatıp asıl organizasyonu eksik planlayan tur firmasına da dikkat çekmek lazım. Zaten kısalan bir günde yapılacak yolculuk öncesi tur programına “Nemrut’ta muhteşem güneş batışını seyredip Adıyaman’a..” ifadeleri yazmak, o gün de sabah ve öğlen bunu kesin gibi sunmak maalesef tüketiciyi, müşteriyi kandırmaktır. Eğer firma ve rehberi bunda ciddi ise şartlar zorlanır, Nemrut’a zamanında çıkılırdı. Siz siz olun kültür turlarında tur firmasına sorular sorun, doğru cevabı almaya çalışın, tur boyunca rehberi (çok geziye çıkmış biri olarak artık rehberler üzerinde de yazma zamanım geldi, çok az olumsuz örneğin etkisi büyük oluyor maalesef) siz de gerektiğinde yönlendirin, motive edin de böyle gezilerde siz ve çevrenizdekiler programa sadık kalıp dakik olmaya çalışın.

UNESCO’nun Dünya Mirası listesinde yer alan Nemrut Dağı Milli Parkı fotoğraflarım çok az ve de karanlıkta çekildiği için pek kaliteli değil. Yüksek ISO değerleri ile alınan pozlarda ise kirlilik miktarı beni tatmin etmedi. Fotoğraflar bir sonraki GAP yazıma eşlik edecek, bölgeyi bizzat görmenin yerine geçemeyecek oldukları ise muhakkak!

Arkeoloji Müzesi’nde antik çağ heykelleri, çanak çömlekler, pişmiş toprak heykelcikler, Hazine Bölümü ve ötesinin yanında İskender ve Ağlayan Kadınlar lahitleri de bulunmakta. Pek çok lahtin arasında gerçekten tarihi önemi çok büyük olan İskender Lahti müze binasının şekline de esin kaynağı olmuş. Ek binadaki dört katın üçünde ise İstanbul; Anadolu; Kıbrıs, Suriye, Filistin sergi salonları bulunmakta. En alt katta ise şu dönemde İstanbul Boğazı’nda inşası süren Marmaray’ın kazı çalışmalarından çıkarılanlar sergileniyor. Bu sergi bitmeden yazmak istiyordum, Yenikapı’dan ve diğer pek çok noktadan neler çıktığını görmek gerçekten de etkileyici.

Müze alanın girişindeki Eski Şark Eserleri Müzesi de Anadolu, Mezopotamya, Mısır ve Arap uygarlıklarından ilgi çekici eserler barındırıyor. Tüm bunların ortasında ise Fatih Sultan Mehmet döneminde yapılan Çinili Köşk harika çinileriyle sizleri bekliyor. Rengini kaybetmiş binlerce yıllık lahitlerden sonra kısa bir ara verip çinilerin harika tonları, köşkün camlarının güneş ışıklarıyla aldığı renklerde kaybolmak çok rahatlatıcı.

İstanbul Arkeoloji Müzesi hakkında Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın ilgili web sayfasından bilgi alabilirsiniz. Pazartesi dışında her gün açık olan müze Sultanahmet’teki Gülhane Parkı girişinin sağından Topkapı Sarayi Müzesi’ne çıkan Osman Hamdi Bey Yokuşu üzerinde.

Müze kompleksinde çektiğim fotoğraflardan yaklaşık 100 tanesini http://www.flickr.com/photos/cihansalim adresinden görebilir, yorumlayabilir, değerlendirebilirsiniz.

Türkiye ve büyük şehirler açısından sonuçlarını görmeye başladığımız doğal kaynak sorunlarımızın başında su sıkıntısı geliyor. Su zengini sandığımız ülkemiz aslında su fakiri. Bu durum karşısında biz suyu tüketenler olarak bazı önlemler almalıyız. Ama isteyerek alanlarımızın sayısı çok az. Zaten bu nedenle İstanbul’da Kasım ayında su kullanım ücretlerine %17 ila %134 arasında zam yapıldı. Ayda 20 metreküpten fazla su harcayanlar metreküp başına artık 1,71 değil tam 4 YTL ödeyecekler. Yüksek kullanıma fazladan zam ile tasarruf özendirilmeye çalışılıyor.

Ben de su tasarrufu için nispeten az akla gelebilecek önerilerde bulunmak isterim:

• Tıraş, vb. günlük bakımlar sırasında çok daha az suyla işinizi görebileceğinizi fark etmenin zevkini tadın. Suyu sık sık kapatıp çok az miktarlarda kısa süreliğine açın.
• Aynı uygulamayı duş ve banyoda sürdürün. Sürekli su açık durumda yıkanmamaya çalışın. Bir belediye başkanının garip önerilerini (!) uygulamaktan ziyade az suyla olabildiğince fazla bölgeyi durulamaya çalışın!
• Günlük basit su tüketiminiz sırasında kullandığınız suyu taslarda toplayıp çiçeklerinizi sulamak ve benzer amaçlar için kullanın.
• Yeni elektronik cihaz, beyaz eşya alırken tasarruf yapan cihazları tercih edin. Böyle bir çamaşır veya bulaşık makinesi size daha pahalı gelse de su ücretlerindeki zamlar nedeniyle bu farkı fazlasıyla çıkarabileceğinizi unutmayın. Aynı tercihi buzdolabı, fırın gibi aletler için de yapın.
• Çok geniş bir kesimin günde bir ila beş kez namaz kıldığı, bir o kadar da abdest aldığı ülkemizde büyük su tasarrufu abdest sırasında sağlanabilir. Lütfen abdest almanın amacını ve nasıl alınması gerektiğini iyi öğrenin. Suyu sürekli akıtmayın, az miktarda, ince akıttığınız su ile abdest alın. Susuz durumlarda abdestin nasıl alınmasının caiz olduğunu hatırlayarak az suyla abdest almak için cesaret edinin.

İbadet öncesi, sırası ve sonrasındaki tutum da Türkiye’de ciddi tasarruf sağlayabilir. Bu nedenle su ile ilgili yazmaya başlamış olsam da bu konuya diğer açılardan da bakmak isterim.

• Örneğin abdest, ibadet sırasında olabildiğince az elektrik tüketin. Namaz kılınan yeri çok fazla aydınlatmanıza gerek olmadığını hatırlayın.
• Sadece ibadet sırasında değil, ışığa çok ihtiyacınız olmayan her durumda elektrik tasarrufu yapın. Bazı işlerinizi az ışıkla halledin.
• Ve lütfen bilgisayar, monitörlerinizi gereksiz yere açık bırakmayın. Bugüne kadar öğretim kurumlarında, işyerlerinde bu umursamazlıkla ile o kadar çok karşılaştım ki şaşırıyorum. Bir yıl önce monitörlerini kapatmasını rica ettiğim genç birkaç çalışanın beni garipseyen bakışları da hala aklımdadır!

Siz de yazının altına yorum olarak kendi önerilerinizi eklerseniz çok sevinirim. Ayrıca kendi güncelerinizde de konuyu işleyebilirsiniz…

İlgili Yazılar:

• Yoksulluk Engellenebilir, Hem de Kolayca! Enflasyon ve Yoksulluk
• Doğa ve Çevre Üzerine Yazın; Bir Elin Nesi Var, İki Elin…

Ama güncemde aralıklarla dile getirdiğim gibi tepkisiz ve umursamaz bir topluma dönüşüyoruz. Eğer bir şey yapmaya, sözümüzü duyurmaya çalışmayacaksak sürekli şikayet eder durumda olmak bana “keskin sirke küpüne zarar” deyişini hatırlatıyor. Gerçekten de laleler hakkında bir şey yapmayacaksak, niye gözlerimizi bu güzelliğe kapıyoruz? Bu sabah sahilde bir yürüyüşe çıktık ve yol kenarındaki az sayıda laleyi mutlulukla seyrettik, biraz sonra karşılacağımız şenliği bilmeden…

Avrupa yakasında, sahil yolunda Yenikapı/Zeytinburnu girişindeki surların altındaki parkın bir soğanlı bitkiler parkına çevrildiğinden haberimiz yoktu, pek çok kişinin de yoktur. Ve lafı hiç uzatmadan yakında oturan ve çalışanların, hatta bu yoldan geçenlerin yarım saatliğine buraya girmesini şiddetle öneririm. Aracı olanlar da hiç zorlanmadan Yenikapı girişinden sapıp BP benzin istasyonundan hemen önce parkın girişine arabalarını bırakabilir, parkı gezip sahil yoluna dönerek yollarına devam edebilir.Az sayıda ve süs amaçlı yerleştirilen lalelerin yanında, şehrin bazı yerlerinde böyle inanılmaz güzellikte parklar var ama iyi duyurulmuyor, dikkat çekmiyor, daha önemlisi yer seçimi başarısız olduğundan bu güzelliklerin ziyaretçisi az oluyor. Bu da hem maddi hem manevi bir kayba neden oluyor. Yatırımların faydası az kişi tarafından alınabiliyor, alınan manevi haz çoğunluğa yayılmıyor.

Bu manevi haz çok önemli, sağlıklı ve uzun bir yaşam için ruh halimiz en büyük belirleyici. Stres ve stres altında vücudun salgıladığı hormanlar ilk çağlarda atalarımızın tehlikeden kurtulmasıyla sona eriyordu, bu tehlikelerin de neredeyse tümü fizikseldi, saldırı, savaş, vahi hayvanlar, doğa şartları gibi. Ama bugün, stresin kaynağı çoğunlukla fiziki değil, zihinsel ve tabii uzun süreli. Bu nedenle stresin tetiklediği vücut salgıları daha uzun süre etkili oluyor ve bize zarar veriyor. Hayata karşı tutumumuz bu nedenle çok önemli, farkındalık, çevremizdeki olayları takip edebilmek, tam anlamıyla yaşayabilmek, güzellikleri görebilmek sağlıklı ve kaliteli yaşamanın anahtarı.

Gelelim eve gelince yaptığım makro çekimlerden etkilenmemi sağlayan kameraya. Fotoğrafçılıkla yakından ilgili babamın sayesinde evde 6-7 tane kaliteli dijital fotoğraf makinesi var, ama en başarılı olanlarından biri bize sürpriz yapan bir BenQ; DC-X600. Anneme kompakt, kolay taşınabilir, hafif ve ekonomik ama tabii ki kaliteli bir model ararken geçen yılın son aylarında çok mükemmel bir teklifle karşılaşmıştık, Pentax lensli DC X600 gerçekten de çok başarılı olarak lanse edilen modellere göre mükemmel sonuçlar veriyor. Artık benim de kullanmaya başladığım makinede, elleri çok da sıkı durmayan biri olarak, hiç titreşim sorunu yaşamıyorum.Bilişim ve iktisatın aksine Türkçe’sine hakim olmadığım fotoğrafçılık alanında İngilizce kelimeler kullanacağım için üzgünüm; pek çok denememizde mükemmel ‘exposure’ seviyeleri ile kareleri düzeltmemize hiç gerek kalmıyor. Ve çok önemli bir diğer şeyse ‘noise’ ya da kirlilik/gürültü açısından yine çok iyi sonuçlar alıyor oluşumuz.

Belki de daha fazla deneme yapmak gerekiyor ama Pentax’ın lens olarak Leica’nın tahtını sarstığını hatta ele geçirdiğini söyleyebiliriz. Bu aralar pek kullanmadığımız Carl Zeiss lensler hakkında ise son durumu bilemiyorum. Ama dijital fotoğrafçılık konusunda tecrübesiz olanlara da, model seçerken dikkat etmeleri gerekenlerin bu bahsettiklerim olduğunu hatırlatmak isterim, lens kalitesi, otomatik ışık ve renk ayarı; asla megapiksel ya da dijital zoom değil…

Bugün çektiğim bazı kareleri sitemin duvar kağıtları bölümüne, zamanım olursa eklemeyi düşünüyorum, bilginize.