// iktisat ve Türk ekonomisi

iktisat ve Türk ekonomisi

“Sigara Yasağı Tekel’e İlgiyi Azaltır” Dediler ama BAT 2 Milyar Dolar Verdi, İktisat Bilmek ve Dürüst Olmak…

Uzun yıllardır Meclis’te bekleyen sigara yasaklarına dair kanunun sonunda kabul edilmesiyle yılın ilk günlerinde konu bir hayli tartışılır olmuş, sigara lobisi ve de sigara yasağını kabullenemeyen çevreler söylemleri arasına “Ama bu yasakla Tekel’i özelleştiremezsiniz, ilgilenen olmaz” iddiasını eklemişlerdi. Ben de konuya Yıllardır Meclis’te Bekleyen Sigara Yasağına 1,5 Sene Geçiş Süresi Veriliyorsa Tekel Niye Özelleştirilemeyecekmiş! başlıklı yazımda yer vermiştim, çünkü basında ekonomi ile ilgili yazanlar ve hatta bazı ekonomistler bile bu söylemleri paylaşır olmuşlardı.

Öncelikle şu gerçeğin altını çizmiştik, bugün bireyler ve kurumlar iktisadi kararlarını alırken, varlıklarını nasıl kullanacaklarını düşünürken geleceğe yönelik beklentilerine göre karar alırlar. Zaten iki yıl önce yürürlüğe girmesi beklenen “Tütün Mamullerinin Zararlarının Önlenmesine Dair Kanun” çoktandır gündemde idi ve er geç kabul edileceği belliydi. Ve kabul edildiğinde tam 18 ay gibi gereğinden uzun bir geçiş/uyum süresi öngörüldü. Yani, Tekel’in özelleştirilmesiyle ilgilenen kurumları yönetenlerin bu yasağın geldiğinden ve bir gün uygulamaya geçeceğinden haberleri vardı, onlar saf mı, bilinçsiz mi ki kanunun çıkışı özelleştirme sonrasına ertelenseydi beklentileri farklılaşacaktı.

Yazımın sonunda bu kadar uzun bir geçiş süresi ve bu kadar çok tiryaki ile Tekel’in beklentilerimizin de üstünde teklif alacağını söylemiştim. Nitekim dün Tekel ihalesi yapıldı ve sigara devlerinden BAT 1,72 milyar ABD Doları teklif ederek Tekel’in yeni sahibi oldu. 2002 yılında yapılan ilk ihaleyi bir başka dev, JTI 1,15 milyar dolarla kazanmış ama ardından ihale iptal edilmişti. Hem de Tekel’in pazar payı o dönemde %60’lardaydı. Sürekli pazar kaybeden Tekel bugün %30’luk bir paya sahip ama yeniden yapılandırıldı, doğru yönetildi, doğru özelleştirme yöntemiyle de çok daha az satış yapan bir Tekel çok daha yüksek fiyata alıcı buldu.

Bu fiyatın, 2 aydır etkisini iyice hissettiğimiz global bir dalgalanmanın ortasında geldiğini, uluslararası finans kurumlarının büyük sıkıntılar yaşadığı ve borçlanmanın birkaç ay öncesine göre ciddi şekilde pahalılaştığı bir dönemde geldiğini de görmek lazım.

Tekel’e ilginin azalmayışının nedeni dünyanın en çok sigara içen ülkelerinden biri olmamız. İhaleyi kazanan BAT’ın bir yöneticisinin açıklaması Türkiye’de yıllık 110 milyar adet sigara tüketildiği yönünde, bu da şu demek, 70,6 milyon insanımız kişi başına yılda tam 1558 adet sigara içiyor! Bebekleri, çocukları, herkesi dahil ederek 70 milyona böldüğüme dikkat çekeyim. Erkeklerin %60’ının sigara içtiği bir ülkedeyiz.

İşte bu nedenle, sigarayı belli alanlarda yasaklamaya yönelik kanun çok önemli. Sigara içenlerin çoğu kanunu henüz umursamadığı gibi Tekel’in özelleştirilmesiyle ilgilenen firmalar da zaten Türkiye’de tiryakiliğin kısa dönemde azalmayacağının fazlasıyla farkında. Nitekim yine bir BAT yetkilisi “Yasak tüketimde en fazla %10 etkili olur” diyor.

Öte yandan bu ihaleye girmeyen JTI’ın yöneticilerinin “Tekel’in rekabetçi olması için 200 milyon dolantr yatırım yapılması gerekir” şeklinde basında yer alan yaklaşımını da hesaba katarsak BAT’ın kısa vadede Türkiye’ye 1,92 milyar dolar harcamayı göze aldığını da görüyoruz.

Demek ki Ocak ayında kanuna karşı yapılan “halkla ilişkiler” çalışması(!), doğruları söylemiyormuş…

Hürriyet Binasında Sigara İçmek Yasaklandı Bile

Bu arada Tekel özelleştirmesine teklif veren konsorsiyumlardan birinde yer alan Doğan Grubu’nun sembolü Hürriyet Medya Towers’da 25 Şubat, yani pazartesi gününden itibaren sigara içilemeyecek. Kanunda öngörülen 18 aylık geçiş süresi fazlasıyla uzun ama ülkemizde herşeyi sona bırakma alışkanlığı nedeniyle yine de bu dönemde uyum sağlayamayan ve tepki gösterenler olacak. İşte bu nedenle bu gibi aktif yaklaşımlar çok önemli. Bir medya, özellikle gazetecilik merkezinde sigaranın ortalamanın altında içildiğini iddia edemeyiz. Buna rağmen Hürriyet, Doğan Grubu cesur davranarak sigara içme bölümlerini kanunun ardından iki ay geçmeden kaldırıyor, bunu çalışanlarına İcra Kurulu Başkanı Vuslat Doğan Sabancı imzası ile duyuruyor. Ve yasağa uymayanların müdür ve şeflerinin kanuni yetkilerini kullanacağına dikkat çekiyor.

Bir yandan da Tekel’e teklif veriyor. Demek ki dünya siyah-beyaz değil; aynı anda hem ticari adımlar atılabiliyor, hem de sorumluluk sahibi adımlar. Etik kurallara bağlılık Türkiye’nin kalkınması için hayati öneme sahip. Başta holdingler olmak üzere diğer şirketlerin de artık hazırlıklarını yapmaları gerekiyor.

İlgili Yazılar:

[tags]Tekel, Tekel özelleştirmesi, sigara yasağı, sigara kanunu, Tütün Mamullerinin Zararlarının Önlenmesine Dair Kanun, geçiş süresi, 18 ay, restoranlarda sigara yasağı, iktisat, beklentiler[/tags]

TARTIŞALIM

““Sigara Yasağı Tekel’e İlgiyi Azaltır” Dediler ama BAT 2 Milyar Dolar Verdi, İktisat Bilmek ve Dürüst Olmak…” bir kez yorumlanmış, siz de yorumlayın

  1. Ben sigara yasağı olduğu halde sigara içen ve hiç umursamadan devlet dairelerinde bulunan insanları direk nasıl şikayet edebilirim

    Yorumlayan: Zeynep | 03.02.2009, 12:30

Yorum yapın