Featured • medya / pazarlama

20 dk ve Gaste: Sonunda Türkiye’de Ücretsiz Gazete Rekabeti! İlk Düşünceler, Artılar, Eksiler

Sabah saatlerinde İstanbul’un işlek merkezlerinin çoğunda ücretsiz iki tabloid gazete dağıtılıyor. Maalesef Türkçe’ye karşı saygısızlığımız ve özensizliğimiz öyle noktaya vardı ki “gazete” gibi sosyal ve edebi sorumluluğu tarihsel olan bir yayın organına bile dilimizde olmayan bir kelimeyi isim olarak verebildik: Gaste. Diğer yayının adı ise 20 dk.

Ücretsiz, “toplu taşıma yayını” alanında faaliyet geç de olsa başlamış oldu, hem de hızlı olarak. 1940′larda ilk örneğin görülen edilen ücretsiz günlük gazeteler, yabancı metropollerde uzun süredir dağıtılan yayınlar çoktan çeşitlenmişti bile. Çeşitliliğin temel nedenlerinden biri rekabet, diğeri de ücretsiz dağıtılan yayınların da karlı işletilebilme şansının görülmesi sonucu yatırımcıların artan ilgisiydi.

Bizim yeni kavuştuğumuz bu beleş(!) yayınları da pek çok farklı açıdan yorumlamak mümkün. Okur-yazarlığın arzuladığımız seviyelerde olmadığı ülkemizde insanların olabildiğince ucuza, mümkünse bedelsiz olarak okunacak materyal edinebilme şansı olmasının faydaları var. Gelişmiş ülkelerde metrolarda bir şey okumayanlar azınlıktayken bizim metromuz ve diğer toplu taşıma araçlarında okuyanlar azınlıkta. İşte sabahları iki gazetenin de ücretsiz dağıtıldığı anlarda bu görüntünün değişmesi ümit verici.

Zaten önceki yıllardaki yanlış “bu millet gazete falan okumaz” yargısının geçerli olmadığı da böylece bir kez daha kanıtlanmış oluyor. En yeni kanıt ise, TÜİK’in geçen hafta yayınladığı 2006 yazılı medya istatistiklerinde karşımıza çıktı, buna göre yayın çeşidi 2005′e göre %10, tirajlar ise %45 arttı!Yazılı medya tüketiminin arttığı bu dönem ücretsiz gazete işine girmek için de uygun. Fakat zaten bu sektörde olan, gazete veya gazeteler yayınlayan kurumların bir de ücretsiz gazete işine girmesi durumunda ücretli gazetelerine tehdit yaratacakları da ortada.

İşte bu nedenle Doğan Grubu’nun yayınladığı 20 dk.da farklı bir konumlandırma stratejisi izleniyor, gerek ürün içeriği, gerek hedef kitle seçimiyle Posta’dan Hürriyet’e grubun diğer gazetelerine doğrudan rekabet üretilmiyor. Bu da İngiliz tabloid gazete içeriğine nispeten daha yakın, daha çok magazin, daha çok resim ve fotoğraf kullanımıyla “kolay okunan” bir yayın ortaya koyuyor. 20 dk.nın iş yerine, eve taşınması ve oralarda “tüketilmesi”nden ziyade yol esnasında ve bu gibi geçici/tesadüfi biçimde tüketilmesi, bizzat reklamlarında da öne çıkarılıyor. Zaten gazetenin adı da bu marka konumlandırmasına uygun olarak seçilmiş. 20 dk.da tüketilecek bir yayın olarak ilaveli, köşe yazarlı tam teşekküllü gazetelere rakip olamayacağı, kulvarının farklı olduğuna dikkat çekiliyor.

Diğer yanda ise İskandinavya bağlantılı Free News ile yalanlanmamış iddialara göre Cüneyt Zapsu’nun ağabeyi Abdülaziz Zapsu tarafından çıkarılan “Gaste” 20 dk’ya göre daha ciddi bir görüntü çiziyor. Türkiye şartlarında “magazin” kelimesinin yüklendiği anlamda haber içermeyen Gaste özellikle ilk günlerinde tamamen Anadolu Ajansı haberleriyle besleniyordu. Bugünlerde diğer ajansların haberlerine yer verdiği gibi kendi editoryal dokunuşlarını da sergilemeye başlayan Gaste yüksek baskı sayısı ve faal dağıtım çalışmasının yanında içerik ve tasarımı ile eve, işe girmeye aday gibi bir görüntü çiziyor, her ne kadar onun da okunma süresi 20 dk.yı geçmeyecek olsa da.

Lafın kısası iki ücretsiz mini gazete biraz farklı içerik ve sunum modelleriyle bugünlerde 1 milyona dayanan tirajla İstanbul sabahlarının kalabalığına karışıyorlar. Daha önce belirttiğim okumaya karşı ilgisizliğin yanında bu yeni girişimlerin en büyük artısı ekonomiye katkısı, daha fazla kişinin iş sahibi olması, gelir elde etmesi.

Fakat eksiler de hiç az değil. Öncelikle “Gaste” deyip geçtiğimiz bir yayın ve 20 dk.lık bir çerez niyetine olan diğeri, isim ve marka konumlandırmalarıyla okur/tüketiciye ve reklam veren müşterilerine özel bir açıdan hitap ediyorlar. Fakat bu açıdan haber ve bilgi almaya maruz kalanların diğer gerçek gazetelerle bunların ayrımını yapıp yapamadıkları şüpheli.

Önceleri ajans haberlerini geçen ama bugünlerde editoryal içeriğini öne çıkarmaya başlayan ve de şehir gazetesi olma iddiasında olmasına rağmen şehirdeki olumsuzlukları görmezden gelen Gaste ile magazinsel ve hafifletilmiş bir içerik sunan 20 dk.nın sabahları pek çok insanın tek haber kaynağı haline gelme olasılığı düşündürücü ve ürkütücü. Günümüzün 4. büyük kuvveti medyanın sorumluluğu ve insanları yönlendirmedeki gücü düşünüldüğünde gazete okuma alışkanlığı olmayan ya da buna para ayıramayanların maruz kaldığı yayınların içeriği büyük önem taşıyor.

2001 krizi sonrası bankalarımızın el değiştirmesi, sahibiyetlerin ciddi şekilde yeni odaklara kaymasında olduğu gibi son iki yıldır da medyada büyük bir dönüşüm yaşanıyor. ATV-Sabah’ın uzun süre TMSF kontrolünde kaldıktan sonra hükümete yakın bir görüş açısıyla yayına başlayarak benzer yayın yapan Star Gazetesi ve diğerlerine katıldığı “algısı” ile hükümetin medyada güçlendiği iddiaları bir yanda, diğer tarafta Vatan’ı da alan Doğan Grubu’nun pazar payını arttırması ve de medyada bağımsız oyuncuların giderek azalıyor oluşu alarm veriyor. Rekabet medyada da olmalı, hiçbir alanda devlet özel teşebbüs ile kıran kırana rekbete girmemeli; refah odaklı bu iktisadi idealizm bir yana, medya asla ne hükümet ne muhalefet yanlısı olarak ağır basmalı. Her zaman bağımsız, etik kurallar çerçevesinde eleştirel görevini layıkıyla yerine getirebilmeli…

İki ücretsiz yayının düşündürmeye başladıklarının sonu yok ama şimdilik bu kadar yeterli kanımca.

Önceki yorumlarımla ilgili bazı yabancı araştırmalara da değinmek gerekirse ücretsiz dağıtılan tabloidlerin okurlarının yaş ortalaması diğer gazetelerin okurlarına göre oldukça düşük. Gözlemler Türkiye’de bunun da böyle olduğu yönünde. Diğer bir bulgu da ücretsiz gazete okuyanların neredeyse yarısının ücretli gazete almadığı yönünde. İşte son uyarımın çıkış noktası da bunlardı. Son olarak ücretsiz dağıtımın diğer gazete satışları üzerinde büyük etkisi olmadığı görülüyor, bu da şaşırtıcı değil çünkü ücretsiz gazete okurlarının çoğu ilk defa kendileri gazete “almaya” başlayanlar. Ve de son olarak sadece Doğan Grubu değil, dünyada da pek çok kurulu basın kurumu bu pazara ilgisiz kalmamış ve kendi ücretsiz dağıtımlarını da başlatmış…

Düşünüyorum da, medyada büyüme, çeşitlilik ve yeni şeyler üretme ihtiyacı, eğer içerik ve etik değerler korunursa ne kadar verimli oluyor. Cumhuriyet Gazetesi’nin Bilim Teknik, Kitap gibi ekleri diğer günlük gazeteler tarafından yıllar sonra cevaplanmıştı, her ne kadar bazılarının ömürleri kısa sürse de. Son olarak da amatör branşlara da yer veren kaliteli Cumhuriyet spor eki Salı günleri dağıtılmaya başlandı ve bu yıl Hürriyet, Salı günleri Cumhuriyet’in ekinin karşısına kendi spor ekini taşıdı, o da kaliteli, o da ilgi çekici… Umalım ki bu tatlı yenilikler hız kaybetmeden sürsün.

Son olarak, ücretsiz dağıtılan gazetelerin sabahları bir şekilde 2 saat içinde dağıtılması ve tüketilmesinin doğaya verdiği zararı düşünmeden edebilir miyiz! Bugün İstanbul’daki bu iki tabloid yaklaşık 1 milyon adet basılıyor. Bir hesaba göre, bugün 44 ülkede 40 milyon adet gazete ücretsiz dağıtılıyor ve çoğunluğunun geri dönüştürülmüş kağıt kullanmasına rağmen sırf ücretsiz gazeteler için günde 9 bin ağaç kesiliyor…

İşte bu gibi nedenlerle o maldan fayda sağlayanlar her zaman bunun için bir fiyat ödemeli ki rasyonel kararlar verilsin, toplumsal fayda gözetilsin.

Technorati Tags: Gaste, 20 dk., ücretsiz gazete, bedava gazete, Doğan Grubu, medya, ilaveler, yenilikler, rekabet, içerik, kalite, doğa, çevre, ağaç kesimi, kağıt

© 2008 H. Cihan Salim - Günce… Blog….